Шымкентте табиғи монополиялар субъектілерінің заңнама талаптарын сақтауына бағытталған бақылау шаралары күшейтілді. Реттелетін қызметтердің белгіленген тәртіппен көрсетілуі, тарифтік реттеу талаптарының орындалуы және тұтынушылардың құқықтарын қорғау мәселелері бақылауда тұр.
2026 жылдың алғашқы сегіз айында ҚР Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу комитетінің Шымкент қаласы бойынша департаменті осы бағытта бірқатар бақылау және құқық қолдану шараларын жүргізді. Жұмыстардың негізгі мақсаты – табиғи монополиялар саласындағы заң талаптарының орындалуын қамтамасыз ету және реттелетін қызметтердің белгіленген тәртіпке сәйкес көрсетілуін бақылау.
Есепті кезеңде Департамент тарапынан екі жоспардан тыс тексеру өткізілді. Тексеру нәтижесінде екі нұсқама беріліп, олардың екеуі де толық орындалды. Бақылау барысында табиғи монополия субъектілерінің бекітілген тарифтерге сәйкес қызмет көрсетуі, сондай-ақ тарифке қатысы жоқ шығындардың реттелетін қызмет құнына енгізілуіне жол бермеу талаптарының сақталуына назар аударылды.
Тарифтік реттеу табиғи монополиялар саласындағы маңызды бағыттардың бірі саналады. Себебі бұл салада көрсетілетін қызметтердің құны тұтынушыларға тікелей әсер етеді. Осыған байланысты тарифтің белгіленген талаптарға сәйкес қалыптасуы, шығындардың негізділігі және реттелетін қызметтердің сапасы мемлекеттік бақылаудың маңызды нысаны болып отыр.
Департаменттің бақылау жұмыстары тек жоспардан тыс тексерулермен шектелмейді. Есепті кезеңде табиғи монополия субъектілеріне қатысты 436 әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс қозғалған. Бұл көрсеткіш саладағы құқық қолдану жұмыстарының ауқымын көрсетеді.
Сонымен қатар Департамент 11 сот процесіне қатысты. Оның ішінде тоғыз іс Департаменттің пайдасына шешілген. Қалған екі іс бойынша сот талқылауы жалғасып жатыр. Сот процестеріне қатысу табиғи монополиялар саласындағы заң талаптарының орындалуын құқықтық тұрғыдан қамтамасыз ету бағытындағы жұмыстардың бірі болып табылады.
Мұндай шаралардың маңызы табиғи монополия субъектілерінің қызметінің ерекшелігімен байланысты. Олардың көрсететін реттелетін қызметтері тұрғындар мен кәсіпкерлік субъектілері үшін маңызды болғандықтан, белгіленген талаптардың сақталуы тұтынушылардың құқықтарын қорғау мәселесімен тікелей байланысты.
Мемлекеттік қызмет көрсету саласында да тиісті жұмыстар жүргізілуде. Департамент заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге төрт мемлекеттік қызмет түрін көрсетеді. 2026 жылдың басынан бері осы бағытта төрт мемлекеттік қызмет көрсетілген. Оның үшеуі қанағаттандырылды.
Бір жағдайда қажетті құжаттардың толық ұсынылмауына байланысты мемлекеттік қызмет көрсетілмеген. Бұл ретте өтініш берушілер тарапынан талап етілетін құжаттардың толық әрі белгіленген тәртіппен ұсынылуы мемлекеттік қызметті сапалы көрсету үшін маңызды шарт болып табылады.
Есепті кезеңдегі маңызды көрсеткіштердің бірі – мемлекеттік қызметтер көрсету саласындағы заңнама талаптарын бұзу фактілерінің тіркелмеуі. Бұл бағытта Департамент тарапынан белгіленген рәсімдер мен талаптардың сақталуына назар аударылып келеді.
Табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін бақылау тұрғындардың мүддесін қорғаумен қатар, нарықтағы реттелетін қызметтердің ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған. Әсіресе тариф мәселесінде тұтынушылар үшін түсінікті әрі белгіленген талаптарға сай механизмдердің сақталуы маңызды.
Бекітілген тариф бойынша қызмет көрсету және оған қатысы жоқ шығындарды тарифке енгізбеу талаптары осы саладағы бақылаудың негізгі бағыттарының бірі болып отыр. Мұндай талаптардың сақталуы реттелетін қызметтердің құнын қалыптастыру кезінде заңнама нормаларының орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Ал әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша жүргізілетін жұмыстар табиғи монополия субъектілерінің заң талаптарын сақтауына жауапкершілігін арттыруға бағытталған. Департаменттің сот процестеріне қатысуы да анықталған мәселелерді құқықтық тәртіппен шешуге мүмкіндік береді.
Жалпы, 2026 жылдың сегіз айындағы көрсеткіштер Шымкентте табиғи монополиялар саласындағы мемлекеттік бақылаудың бірнеше бағытта жүргізіліп отырғанын көрсетеді. Оның ішінде жоспардан тыс тексерулер, нұсқамалардың орындалуын бақылау, әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша құқық қолдану шаралары, сот процестеріне қатысу және мемлекеттік қызмет көрсету жұмыстары бар.
Есепті кезеңде жүргізілген екі жоспардан тыс тексерудің нәтижесінде берілген екі нұсқаманың да орындалуы бақылау шараларының нәтижесінде анықталған талаптардың орындалуына назар аударылатынын көрсетеді. Ал мемлекеттік қызмет көрсету саласында заңнама талаптарын бұзу фактілерінің тіркелмеуі осы бағыттағы рәсімдердің белгіленген тәртіппен жүзеге асырылып отырғанын көрсетеді.
Алдағы уақытта да табиғи монополиялар субъектілерінің қызметін бақылау, тарифтік реттеу талаптарының сақталуын қамтамасыз ету және тұтынушылардың құқықтарын қорғау бағытындағы жұмыстар жалғаса береді. Бұл ретте бақылау шаралары табиғи монополия субъектілерінің заң талаптарын орындауына, реттелетін қызметтердің белгіленген тәртіппен көрсетілуіне және тарифтік реттеудің ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған.
