Шымкенттің экономикалық дамуында өнеркәсіп пен шағын және орта бизнестің үлесі артып келеді. Қалада жаңа өндіріс орындарының ашылуы, жергілікті өнім көлемінің ұлғаюы және кәсіпкерлердің ішкі нарықтағы сұранысты өз өндірісі арқылы қамтамасыз етуге ұмтылысы экономиканың әртараптануына ықпал етіп отыр. Осы үрдістің нақты мысалы ретінде балаларға арналған пластик ойыншық шығаратын NAVRUZPLASTIC кәсіпорнын атауға болады.
Кәсіпорынның тарихы бір қарағанда қарапайым саудадан басталған. Оның негізін қалаған Рабиға Байтемірова отбасы бастапқыда Өзбекстан, Қытай, Иран және Түркиядан ойыншықтар мен кеңсе тауарларын әкеліп, көтерме саудамен айналысқан. Шетелдік өнімдердің нарықтағы сұранысын зерттей келе, кәсіп иелерінде дайын тауарды сырттан тасымалдаудың орнына, оны Қазақстанда өндіру туралы идея пайда болған.
Бұл ой 2010 жылы Қытайдың Гуанчжоу қаласына барған сапардан кейін нақты жобаға айналды. Рабиға Байтемірова ұлы Наурызбек Байтеміровпен және кәсіпорынның қазіргі инженері Шухрат Юлдашевпен бірге өнеркәсіптік көрмелерге қатысып, өндіріс орындарының жұмысымен танысты. Олар қажетті жабдықтар мен қалыптарды зерттеп, технологиялық үдерістерді зерделеп, шетелдік мамандармен келіссөз жүргізді.
Нәтижесінде 2011 жылы алғашқы станок пен қалыптар орнатылып, Шымкентте балаларға арналған пластик ойыншық өндірісі іске қосылды. Бүгінде кәсіпорын 2 мен 8 жас аралығындағы балаларға арналған 30-дан астам өнім түрін шығарады. Өндіріс қуаты айына шамамен 20 мың ойыншық өндіруге мүмкіндік береді. Зауытта 20 адам тұрақты еңбек етеді.
Кәсіпорынның дамуы Шымкент экономикасындағы маңызды бағыттардың бірі – импортты алмастырумен тікелей байланысты. Бұрын шетелден дайын күйінде әкелінген өнімді жергілікті кәсіпкер өз өндірісінде шығарып отыр. Бұл бір жағынан ішкі нарықтағы сұранысты қамтамасыз етсе, екінші жағынан жергілікті жерде жұмыс орындарының құрылуына және өндірістік тәжірибенің қалыптасуына мүмкіндік береді.
NAVRUZPLASTIC өндірісінің тағы бір ерекшелігі – отандық шикізатты пайдалану. Ойыншық жасауға қажетті полипропилен Атырау қаласынан жеткізіледі. Яғни өнімнің өндірістік тізбегінің белгілі бір бөлігі Қазақстанның өз ішінде қалыптасқан. Бұл отандық кәсіпорындардың бір-бірімен байланысын күшейтіп, ішкі кооперацияның дамуына жол ашады.
Балаларға арналған өнім болғандықтан, кәсіпорында сапа мен қауіпсіздік талаптарына ерекше мән беріледі. Дайын ойыншықтар мемлекеттік стандарттау және сертификаттау рәсімдерінен өтеді. Тиісті сертификат алынғаннан кейін ғана өнім саудаға шығарылады. Осы талаптардың сақталуы отандық өнімнің нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған.
Кәсіп иелерінің айтуынша, жергілікті өнімнің негізгі артықшылықтарының бірі – оның қолжетімді бағасы. Шымкентте өндірілген ойыншықтар Қазақстанның барлық өңірлеріне жөнелтіледі. Өнімдер балалардың туған күндері, бесік той және басқа да отбасылық мерекелер кезінде сұранысқа ие. Осылайша шағын өндіріс біртіндеп республика көлеміндегі нарыққа шыққан кәсіпке айналды.
Кәсіпорынның қалыптасуында мемлекеттік қолдаудың да орны бар. NAVRUZPLASTIC «Даму» және «Атамекен» бағдарламаларымен жұмыс істеп келеді. 2016 жылы осы қолдау тетіктері арқылы кәсіпорынға «Оңтүстік» индустриялық аймағынан 0,3 гектар жер учаскесі бөлінген. Индустриялық аймақтардың инфрақұрылымы өндіріс орындарын шоғырландырып, кәсіпкерлерге өндірістік базасын кеңейтуге мүмкіндік беретін алаңдардың бірі болып отыр.
Кәсіпорын енді ішкі нарықпен ғана шектелмей, экспорттық бағытты да қарастырып отыр. Қазір Қырғызстан және Тәжікстан нарықтарына өнім шығару бойынша келіссөздер жүргізілуде. Ал Ресейге тауар жөнелту 2022 жылдан бері уақытша тоқтатылған.
NAVRUZPLASTIC мысалы Шымкент экономикасындағы кәсіпкерліктің тек саудамен шектелмей, өндірістік бағытқа бет бұрып келе жатқанын көрсетеді. Кәсіпкерліктің осындай түрі жаңа жұмыс орындарын құрып қана қоймай, жергілікті шикізатты пайдалануға, технологиялық дағдыларды қалыптастыруға және отандық өнім көлемін арттыруға мүмкіндік береді.
Шымкенттің өндірістік әлеуеті мұнымен шектелмейді. Қалада кілем өндірісімен айналысатын «Бал Текстиль», тоқыма өнімдерін шығаратын «AZALA Textile», ұн өнімдерін өндіретін «Pioneer Grain Products», электр трансформаторларын шығаратын «Asia Trafo» секілді кәсіпорындар жұмыс істейді. Әрқайсысы өз саласында ішкі нарықты қамтамасыз етуге және өндірістік базаны қалыптастыруға үлес қосып келеді.
Бұл тұрғыда NAVRUZPLASTIC-тің тарихы кәсіпкерліктің экономикалық өзгерістердегі рөлін айқын көрсететін мысал бола алады. Бір кездері шетелден ойыншық әкеліп сатқан отбасы кейін сол өнімді өздері өндіруге көшті. Яғни саудадан өндіріс орнын құруға дейінгі жол жергілікті бизнестің қалай дамып, жаңа экономикалық бағыттарға бейімделе алатынын көрсетеді.
Кәсіпорынның әлеуметтік жауапкершілігі де назар аударарлық. Ұжым жыл сайын Наурыз мерекесі мен Халықаралық балаларды қорғау күні қарсаңында балалар үйлері мен әлеуметтік ұйымдардағы қайырымдылық шараларына қатысып, өз өнімдерін сыйға тартады. Бұл өндірістің экономикалық қызметпен қатар қоғамдық бастамаларға да араласатынын аңғартады.
Он бес жылдан астам уақыт ішінде кәсіпорынның еңбегі түрлі марапаттармен бағаланған. NAVRUZPLASTIC «Алтын сапа», «Іскер», «Қазақстанның үздік тауары» секілді марапаттарға ие болған. Кәсіп иелері үшін «Алтын сапа» сыйлығын Мемлекет басшысының қолынан алу ерекше жетістік ретінде бағаланады.
Шымкент үшін мұндай кәсіпорындардың маңызы – олардың көлемінде ғана емес, экономиканың нақты секторына қосатын үлесінде. Өндіріс орындары көбейген сайын қалада жұмыс орындары ашылып, жергілікті кәсіпкерлердің тәжірибесі артып, отандық тауарлардың түрі көбейеді. Ал бір өнімді сырттан сатып алудың орнына оны өз қалаңда өндіру ішкі нарықтағы өндірістік мүмкіндікті кеңейтудің бір жолы.
Сондықтан NAVRUZPLASTIC-тің мысалы Шымкенттің экономикалық дамуындағы маңызды үрдісті көрсетеді: кәсіпкерлік біртіндеп саудадан өндіріске, дайын өнімді импорттаудан өз өнімін шығаруға қарай бет алып келеді. Бүгінде Шымкентте өндірілген ойыншықтардың Қазақстанның әр өңіріне таралуы – жергілікті бизнестің қаланың экономикалық әлеуетін арттыруға қосып отырған үлесінің бір көрінісі.
