Шымкентте қазақтың дәстүрлі қолөнерін дәріптеп, ұлттық мұраны жаңғыртуға бағытталған «ТЕКЕМЕТ FEST» этно-танымдық фестивалі өтті. Ұлттық өнер мен салт-дәстүрді насихаттаған мәдени шараға еліміздің әр өңірінен келген қолөнер шеберлері мен өнерпаздар, сондай-ақ Қырғызстаннан арнайы келген қонақтар қатысты.
Фестиваль Шымкент қаласы әкімдігінің қолдауымен, қалалық мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына қарасты «Әдет-ғұрып және салт-дәстүр» орталығының ұйымдастыруымен өткізілді. Шараның негізгі мақсаты – ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрлі қолөнерді кеңінен таныстыру, ұлттық құндылықтарды жаңғырту және атадан балаға жалғасқан шеберлік мектебін кейінгі ұрпаққа жеткізу.
Қазақ халқының дәстүрлі тұрмысында киіз бұйымдарының орны ерекше. Көшпелі өмір салты кезінде киіз үйдің жабдықтарынан бастап күнделікті тұрмыста пайдаланылатын түрлі бұйымдарға дейін жүннен жасалған. Солардың қатарында текемет те ұлттық қолөнердің өзіндік ерекшелігін танытатын құнды мұралардың бірі саналады.
Фестивальдің «Этноауыл» кешенінде ұйымдастырылуы да ұлттық өнердің мазмұнын аша түсті. Шара барысында қазақтың дәстүрлі киіз бұйымдарының көрмесі ұйымдастырылып, келушілерге текемет жасаудың дәстүрлі әдістері көрсетілді.
Көрермендер шеберлердің жұмысын дайын бұйымнан ғана емес, оның жасалу барысынан бастап тамашалауға мүмкіндік алды. Қолөнершілер жүнді алғашқы өңдеуден бастап дайын текеметке дейінгі бірнеше кезеңді көпшіліктің көз алдында орындады.
Киіз басу үдерісінде жүнді илеу, сабау, түту, тарау, иіру, шүйкелеу, бояу, шабақтау және өр салу секілді жұмыстар атқарылады. Әрбір кезең белгілі бір шеберлікті, ұқыптылықты және тәжірибені талап етеді. Сондықтан текемет жасау – қарапайым тұрмыстық бұйым дайындау ғана емес, ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келе жатқан дәстүрлі өнердің бір түрі.
Фестиваль барысында осы үдерістің барлық кезеңі жан-жақты таныстырылды. Келушілер жүннің қалай дайындалатынын, оның қалай өңделіп, боялатынын және ұлттық ою-өрнектермен безендірілетінін көрді.
Текеметтің ерекшелігі оның жасалу техникасымен ғана шектелмейді. Дәстүрлі бұйымның бетіне салынатын ою-өрнектердің де өзіндік мағынасы бар. Қазақ халқының ұлттық өрнектерінде табиғатпен, тұрмыспен және дүниетаныммен байланысты түрлі бейнелер кездеседі. Осы оюлар арқылы шеберлер өздерінің эстетикалық талғамын жеткізген.
Ұлттық қолөнер бұйымдарында халықтың тұрмыс-тіршілігі мен мәдениеті қатар көрініс табады. Әрбір текеметтен шебердің еңбегін, талғамын және ұлттық дәстүрге деген құрметін байқауға болады. Сондықтан дәстүрлі қолөнерді сақтау мәдени мұраны сақтаудың маңызды бағыттарының бірі саналады.
Фестивальдің тағы бір ерекшелігі – киіз басу жұмыстарының үлкен LED экран арқылы көрсетілуі. Бұл көрермендерге шеберлердің әр қимылын жақыннан бақылауға мүмкіндік берді. Әсіресе жастар үшін қолөнердің дәстүрлі әдістерін заманауи форматта таныстырудың танымдық мәні жоғары.
«ТЕКЕМЕТ FEST» атауының өзі фестивальдің негізгі мазмұнын айқындап тұр. Шара барысында тек дайын қолөнер бұйымдарын көрсетуге ғана емес, оны жасау технологиясын түсіндіруге де басымдық берілді. Осы арқылы келушілер қазақтың дәстүрлі қолөнерінің қаншалықты күрделі әрі көп еңбекті қажет ететінін түсіне алды.
Фестивальге еліміздің әр өңірінен келген шеберлердің қатысуы ұлттық қолөнердің өңірлік ерекшеліктерін таныстыруға мүмкіндік берді. Әр аймақта қалыптасқан қолөнер дәстүрінің өзіндік нақышы бар. Ою-өрнектің орындалуы, түстерді үйлестіру және бұйымды безендіру тәсілдерінде белгілі бір ерекшеліктер кездеседі.
Шараның халықаралық деңгейдегі мазмұнын Қырғызстаннан келген өнерпаздар мен қолөнер шеберлерінің қатысуы толықтырды. Қазақ және қырғыз халықтарының дәстүрлі мәдениетінде киіз өңдеу, қолөнер және ұлттық бұйым жасау өнерінің тарихи сабақтастығы бар. Сондықтан мұндай мәдени кездесулер ортақ рухани құндылықтарды таныстыруға мүмкіндік береді.
Фестиваль барысында ұлттық дәстүрді дәріптеудің маңыздылығы да атап өтілді. Шараға арнайы қатысқан Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасы төрағасының орынбасары Мөлдір Оңдасынова ұлттық өнерді сақтап, оны кейінгі буынға жеткізудің мәніне тоқталды.
Ұлттық қолөнердің өміршең болуы ең алдымен оны жас ұрпаққа үйретуге байланысты. Қолөнер шеберлерінің тәжірибесін балалар мен жастарға көрсету арқылы дәстүрлі өнерге қызығушылықты арттыруға болады. Осы тұрғыдан алғанда, фестиваль шебер мен көрермен арасындағы тікелей байланысты қалыптастырған мәдени алаңға айналды.
Бүгінде дәстүрлі қолөнерді жаңғырту тек тарихи мұраны сақтау тұрғысынан ғана емес, шығармашылық индустрияны дамыту тұрғысынан да маңызды. Ұлттық нақыштағы бұйымдарға деген қызығушылықтың артуы шеберлердің кәсіби қызметін дамытуға, қолөнер өнімдерін жаңа форматта таныстыруға мүмкіндік береді.
Текемет жасау өнері де осындай бағыттардың бірі. Дәстүрлі техника сақталғанымен, қазіргі шеберлер ұлттық өрнектерді жаңа үлгіде пайдаланып, түстерді заманауи талғамға сай үйлестіріп келеді. Бұл ұлттық өнердің уақыт талабына бейімделе отырып, өзінің негізгі мазмұнын жоғалтпай сақталуына мүмкіндік береді.
«ТЕКЕМЕТ FEST» фестивалі осындай дәстүр мен жаңашылдықтың сабақтастығын көрсетуге бағытталды. Бір алаңда қолөнер шеберлерінің еңбегі көрсетіліп, ұлттық бұйымдардың тарихы мен жасалу технологиясы таныстырылды.
Мұндай іс-шаралар ұлттық мәдениетті көпшілікке кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді. Әсіресе жас ұрпақтың дәстүрлі өнерге қызығушылығын арттыруда практикалық көрсетілімдердің орны ерекше. Себебі көрермен қолөнер бұйымын тек сырттай тамашалап қана қоймай, оның қалай жасалатынын да көре алады.
Қазақтың дәстүрлі қолөнері – халықтың тарихи жады мен мәдени болмысын сақтайтын рухани мұра. Киіз басу өнері арқылы ата-бабамыздың тұрмысын, дүниетанымын, эстетикалық талғамын және еңбек мәдениетін тануға болады.
Шымкентте өткен «ТЕКЕМЕТ FEST» осы құндылықтарды бір арнаға тоғыстырған мәдени шара болды. Фестиваль аясында дәстүрлі киіз бұйымдары көпшілік назарына ұсынылып, текемет жасаудың барлық кезеңі көрсетілді. Әртүрлі өңірлерден келген шеберлер өз тәжірибелерімен бөлісіп, ұлттық қолөнердің ерекшеліктерін таныстырды.
Фестивальдің басты құндылығы – дәстүрлі өнерді музей төріндегі жәдігер ретінде ғана емес, қазіргі қоғамда өмір сүріп келе жатқан мәдени мұра ретінде көрсетуінде. Ұлттық қолөнерді үйрену, оны насихаттау және жаңа буынға жеткізу арқылы ғасырлар бойы қалыптасқан шеберлік мектебінің сабақтастығын жалғастыруға болады.
«ТЕКЕМЕТ FEST» осындай мақсаттарды жүзеге асыруға бағытталған этно-танымдық алаң ретінде көпшілікке ұлттық өнердің қыр-сырын таныстырды. Шараға қатысушылар қазақ қолөнерінің бай мұрасымен танысып қана қоймай, дәстүрлі бұйымдардың жасалу барысын көзбен көрді.
Осындай мәдени жобалардың тұрақты ұйымдастырылуы ұлттық құндылықтарды дәріптеуге, қолөнер шеберлерін қолдауға және дәстүрлі өнерге деген қоғамдық қызығушылықты арттыруға мүмкіндік береді. Ал атадан балаға жалғасқан текемет жасау өнерінің көпшілікке таныстырылуы ұлттық мұраны сақтаудың нақты үлгісіне айналып отыр.
