Шымкент қаласының мемлекеттік архивінде ел тарихы мен шаһардың өткені туралы құнды деректерді сақтау, зерттеу және кейінгі ұрпаққа жеткізу бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жүргізілуде. Архив – тек құжаттар сақталатын мекеме ғана емес, тарихи жадыны қалыптастыратын, өткен кезеңдер туралы нақты деректерді жинақтап, ғылыми айналымға енгізуге мүмкіндік беретін маңызды мәдени-танымдық орталық.
Осы бағыттағы жұмыстардың бірі – «Архив және болашақ ұрпақ» жобасы аясында ұйымдастырылған ағартушылық іс-шара. Шараға мектеп оқушылары мен колледж студенттері қатысып, мемлекеттік архивтің жұмысымен, тарихи құжаттарды сақтау тәртібімен және мұрағат қорындағы сирек кездесетін материалдармен танысты. Жастарға туған өлкенің тарихына қатысты құнды деректер көрсетіліп, тарихи құжаттардың қоғам үшін маңызы түсіндірілді.
Мұндай кездесулердің негізгі мақсаты – жас ұрпақтың тарихқа деген қызығушылығын арттыру және тарихи мұраны сақтаудың жауапкершілігін түсіндіру. Республика бойынша мемлекеттік архивтерде Ашық есік күні жыл сайын 21 қыркүйекте өткізіледі. Бұл күні тұрғындар мен жастар архив қызметінің ерекшелігімен танысып, қорларда сақталған тарихи материалдарды көруге мүмкіндік алады.
Шымкент қаласының мемлекеттік архиві 1992 жылы құрылған. Мекеме жұмысының алғашқы кезеңінде Кеңес Одағының ыдырауы кезінде қызметін тоқтатқан кәсіпорындар мен зауыттардың жеке құрамына қатысты құжаттарды сақтау маңызды бағыттардың бірі болды. Мұндай құжаттар сол кезеңде еңбек еткен азаматтардың еңбек жолын, әлеуметтік жағдайын және өндіріс орындарының тарихын зерттеу үшін құнды дерек көзі саналады.
Уақыт өте келе архив қорының мазмұны кеңейіп, қала мен өңірдің қоғамдық-саяси, әлеуметтік және мәдени тарихына қатысты материалдармен толықты. Архив қызметкерлерінің мәліметінше, революцияға дейінгі кезеңге және Қазақстан мемлекеттілігінің қалыптасуының алғашқы жылдарына қатысты бірқатар маңызды материалдар шетел мемлекеттерінің архивтерінде сақталған.
Осыған байланысты тарихи деректерді іздеу және елге қайтару бағытындағы жұмыстар да жүргізіліп келеді. «Мәдени мұра» және «Архив 2025» бағдарламалары аясында Ресей, Өзбекстан және басқа мемлекеттердің архивтерінен Қазақстан тарихына қатысты бірегей материалдар іздестіріліп, жинақталған. Бұл жұмыстар отандық тарихты жаңа деректермен толықтыруға мүмкіндік береді.
Сол құнды материалдардың бірі – Шымкент цитаделіне қатысты көне карталар. Архив қызметкерлері аталған тарихи карталарды 2022 жылы Мәскеуден Қазақстанға алып келген. Бүгінде олар көрмелерде көпшілік назарына ұсынылып, Шымкенттің көне тарихын зерттеуге мүмкіндік беретін маңызды дерек ретінде сақталуда.
Архив жұмысының тағы бір маңызды бағыты – қала дамуына үлес қосқан азаматтардың жеке қорларын қалыптастыру. 2018 жылдан бастап Шымкент тарихында өзіндік орны бар азаматтардың жеке құжаттарын жинақтау қолға алынған. Мұндай қорларға азаматтардың құжаттары, фотосуреттері, жазбалары және басқа да тарихи материалдары енгізіледі.
Қазіргі таңда архивте Шымкенттің 24 белгілі тұрғынына қатысты бірегей құжаттар топтамасы жинақталған. Бұл материалдар жеке тұлғалардың өмір жолын ғана емес, белгілі бір кезеңдегі қаланың қоғамдық, мәдени және әлеуметтік дамуын да зерделеуге мүмкіндік береді.
Тарихи құжаттың құндылығы оның көлемімен немесе сыртқы көрінісімен ғана өлшенбейді. Кейде бір ғана хат, фотосурет, карта немесе ресми құжат белгілі бір дәуір туралы маңызды мәлімет бере алады. Сондықтан архив қызметкерлерінің міндеті – құжаттарды қабылдап, жүйелеп, сақтау ғана емес, олардың сақталу жағдайын қамтамасыз етіп, болашақ зерттеушілер үшін қолжетімді тарихи дерек ретінде қорғау.
Бұл ретте жастармен жүргізілетін ағартушылық жұмыстардың маңызы ерекше. Архивке экскурсия жасау арқылы оқушылар мен студенттер тарих оқулықтарындағы мәліметтерді нақты құжаттармен байланыстыра алады. Сирек кездесетін материалдарды көзбен көру туған өлкенің тарихына деген қызығушылықты арттырып, тарихи мұраға деген құрметті қалыптастыруға ықпал етеді.
Архив мамандарының айтуынша, бұл бағыттағы жұмыстар жыл бойы жалғасады. Дәрістер, танымдық экскурсиялар және түрлі ағартушылық кездесулер арқылы жас буынға архивтің қызметі мен тарихи құжаттардың маңызы түсіндіріледі.
Шымкенттің тарихы бірнеше дәуірді қамтитын күрделі әрі ауқымды мұраға ие. Қаланың көне кезеңінен бастап қазіргі заманға дейінгі даму жолын зерделеу үшін жазба деректердің орны ерекше. Осы тұрғыдан алғанда мемлекеттік архив қорында сақталған әрбір құжат – белгілі бір тарихи кезеңнің куәсі.
Тарихи мұраны сақтау – өткенді ғана қорғау емес, болашақ үшін нақты дерек қалыптастыру. Бүгін архив сөрелерінде сақталған құжаттар ертеңгі зерттеушілерге, тарихшыларға, өлкетанушыларға және жас ұрпаққа қажет болуы мүмкін. Сондықтан архив жұмысы уақыт өткен сайын маңызын жоғалтпай, керісінше, қоғамның тарихи санасын қалыптастырудағы рөлін арттыра береді.
Шымкент қаласының мемлекеттік архивінде атқарылып жатқан жұмыстар осы міндеттің маңызды бөлігін құрайды. Шетел архивтерінен тарихи деректерді іздеу, қала тұрғындарының жеке қорларын қалыптастыру, сирек құжаттарды сақтау және жастарды тарихи мұрамен таныстыру – барлығы бір мақсатқа, яғни Шымкенттің өткені туралы құнды деректерді сақтап, оларды келер ұрпаққа аман жеткізуге бағытталған.
