Шымкентте білім алушыларға қаржылық және материалдық көмек тағайындау тәртібіне қатысты жаңа жүйе енгізіліп, өтініштерді қарау процесі цифрландырылды. Бұл мәселе соңғы уақытта қоғамда қызу талқыланып, ата-аналар тарапынан көмектің кімдерге берілетіні және кейбір өтініштердің не себепті қабылданбағаны жөнінде сауалдар көбейген. Осыған байланысты Шымкент қаласының білім басқармасы жоспардан тыс брифинг өткізіп, әлеуметтік көмекті тағайындаудың жаңа тәртібін және биылғы өтініштердің қаралу барысын түсіндірді.
Жиында басқарма басшысы Қуаныш Ысқақов қаржылық және материалдық көмек белгілі бір әлеуметтік санатқа жататын білім алушыларға көрсетілетінін айтып, қазіргі жүйенің басты ерекшеліктеріне тоқталды. Оның сөзінше, жаңа тәсіл әлеуметтік көмекті нақты мұқтаж отбасыларға бағыттап, бюджет қаражатының мақсатты әрі тиімді жұмсалуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Қаржылық және материалдық көмек көрсету тәртібі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 25 қаңтардағы №64 қаулысына сәйкес жүзеге асырылады. Қолданыстағы талаптарға сай жергілікті бюджет есебінен әлеуметтік қолдауға мұқтаж білім алушылар мен тәрбиеленушілердің белгілі бір санаттарына көмек көрсетіледі.
Атап айтқанда, атаулы әлеуметтік көмек алатын отбасылардан шыққан балалар осы қолдау түріне үміткер бола алады. Сонымен бірге атаулы әлеуметтік көмек алмайтын, бірақ отбасының жан басына шаққандағы табысы ең төмен күнкөріс деңгейінен төмен отбасылардың балалары да көмек алуға құқылы.
Бұдан бөлек жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар, сондай-ақ төтенше жағдай салдарынан шұғыл көмекке мұқтаж отбасылардың балалары да белгіленген талаптарға сәйкес қаржылық және материалдық қолдау ала алады.
Алайда бұған дейін көмек тағайындау кезінде баланың нақты әлеуметтік санатын анықтауға байланысты бірқатар қиындық болған. Кей жағдайда отбасының әлеуметтік жағдайын жан-жақты тексеруге қажетті мәліметтерді толық жинау мүмкін болмаған. Әсіресе отбасының жан басына шаққандағы табысын анықтау кезінде әртүрлі мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі деректерді толық көлемде алу мәселесі туындаған.
Осының салдарынан әлеуметтік көмек алушылардың саны жыл сайын артып отырған. Мысалы, 2024 жылы Шымкентте 46 825 балаға қаржылық және материалдық көмек көрсетілсе, 2025 жылы бұл көрсеткіш 57 047 балаға жеткен. Ал 2026 жылға 66 мың балаға қаржы қарастырылған.
Жаңа жүйенің енгізілуі осы мәселені реттеуге бағытталған. Шымкент қаласы әкімдігінің бастамасымен тиісті министрліктермен бірлесіп жүргізілген жұмыстар нәтижесінде мемлекеттік ақпараттық жүйелер өзара интеграцияланған.
Енді баланың әлеуметтік көмек алуға құқығы бар-жоғын анықтау автоматтандырылған түрде жүзеге асырылады. Отбасы туралы мәліметтер 25-ке жуық мемлекеттік ақпараттық жүйеден алынып, өзара салыстырылады. Осы ақпараттардың негізінде Ұлттық білім беру деректер қоры баланың белгіленген талаптарға сәйкестігін анықтайды.
Бұрын азаматтардан түрлі құжаттарды жинап, отбасының әлеуметтік жағдайын қолмен тексеру қажет болса, қазіргі жүйе бұл процесті барынша автоматтандыруға мүмкіндік береді. Яғни мемлекеттік органдардың қолындағы деректер өзара салыстырылып, баланың әлеуметтік көмек алуға құқығы белгіленген талаптар негізінде анықталады.
Бұл тәсілдің тағы бір маңызды артықшылығы — адами факторды азайту. Себебі отбасының әлеуметтік жағдайын бағалау кезінде қажетті мәліметтердің бірнеше ақпараттық жүйеден автоматты түрде алынуы шешім қабылдау процесінің ашық әрі жүйелі болуына ықпал етеді.
Биылдан бастап Шымкентте қаржылық және материалдық көмекке өтініш беру де электронды форматқа көшірілді. Азаматтар өтініштерін «QOSYMSHA» ақпараттық жүйесі арқылы жолдай алады. Өтініш электронды түрде қабылданғаннан кейін отбасының белгіленген әлеуметтік талаптарға сәйкестігі автоматты түрде тексеріледі.
Қазіргі таңда жаңа жүйеге тұрғындар тарапынан үлкен сұраныс бар. Осы күнге дейін «QOSYMSHA» жүйесіне 78 543 өтініш түскен. Оның 18 927-сі қазіргі уақытта қаралу үстінде.
Сонымен қатар 9 612 өтініш бойынша көмек тағайындалып, төлем жасау кезеңіне өткен. Ал 50 004 өтініш бойынша қаржылық және материалдық көмек тағайындаудан бас тартылған.
Басқарма өкілдерінің түсіндіруінше, бас тартулардың басым бөлігі өтініш берушілердің белгіленген әлеуметтік санатқа сәйкестігі расталмағанына байланысты. Нақтырақ айтқанда, атаулы әлеуметтік көмек алмайтын, бірақ жан басына шаққандағы табысы ең төмен күнкөріс деңгейінен төмен отбасылардан шыққан балаларға қатысты екінші санат бойынша талаптардың орындалғаны анықталмаған жағдайлар көп болған.
Бұл жерде басты мәселе — отбасының табысы мен әлеуметтік жағдайы белгіленген талаптарға сәйкес келуі. Яғни өтініштің берілуі автоматты түрде көмек тағайындалады дегенді білдірмейді. Жүйе мемлекеттік ақпараттық ресурстардағы деректерді саралап, белгіленген критерийлерге сәйкестігін анықтайды.
Брифинг барысында ата-аналар үшін маңызды тағы бір мәселе көтерілді. Қазіргі уақытта өтініштің не себепті қабылданбағанын нақты білу мүмкіндігіне қатысты белгілі бір шектеу бар. Ұлттық білім беру деректер қорында азаматтардың дербес деректері сақталатындықтан, білім басқармасының қызметкерлері онда көрсетілген барлық ақпаратты көре алмайды.
Осыған байланысты жауапты министрліктермен бірлесіп, азаматтардың өз өтінішіне қатысты шешімнің себебін жеке кабинет арқылы көре алу мүмкіндігін енгізу мәселесі қарастырылып жатыр. Мұндай функция іске қосылған жағдайда ата-аналар көмек тағайындаудан бас тартудың нақты себебін өздері көріп, қажет болған жағдайда тиісті ақпаратты нақтылай алады.
Бұл өзгеріс азаматтар мен мемлекеттік органдар арасындағы кері байланысты жақсартуға да мүмкіндік береді. Өйткені өтініштің қандай талапқа сәйкес келмегенін нақты білу ата-аналарға жағдайды түсінуге және қажет болған жағдайда мәселені қайта қарау үшін тиісті шара қабылдауға жол ашады.
Жаңа жүйенің негізгі мақсаты — әлеуметтік көмекті тоқтату емес, оны нақты мұқтаж балаларға бағыттау. Мемлекеттік қолдау белгілі бір әлеуметтік санаттарға арналғандықтан, бюджет қаражаты белгіленген талаптарға сәйкес келетін азаматтарға берілуі тиіс.
Цифрландыру арқылы осы талаптарды нақты орындауға мүмкіндік жасалып отыр. Мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алынатын деректердің өзара салыстырылуы отбасының әлеуметтік жағдайын неғұрлым объективті бағалауға жағдай жасайды.
Сонымен қатар автоматтандырылған жүйе мемлекеттік органдардың жұмысын жеңілдетіп, азаматтардың құжат жинауға жұмсайтын уақытын қысқартуға ықпал етеді. Бұл әсіресе көпбалалы немесе әлеуметтік қолдауды қажет ететін отбасылар үшін маңызды.
Қаржылық және материалдық көмек — білім алушыларды әлеуметтік қолдаудың маңызды тетіктерінің бірі. Сондықтан оны тағайындау кезінде ашықтық пен әділдіктің сақталуы ерекше мәнге ие. Жаңа цифрлық жүйе осы бағыттағы жұмыстарды жүйелеуге мүмкіндік беріп отыр.
Шымкент қаласының білім басқармасы тұрғындарға өтініш беру кезінде ақпараттарды дұрыс көрсетуге және белгіленген талаптармен алдын ала танысуға кеңес береді. Өйткені әлеуметтік көмек алу үшін отбасының нақты әлеуметтік санаты мен табыс деңгейі қолданыстағы талаптарға сәйкес болуы қажет.
Жалпы, Шымкентте материалдық және қаржылық көмек тағайындау процесінің автоматтандырылуы әлеуметтік қолдау жүйесін жетілдірудегі маңызды қадам болып отыр. 25-ке жуық мемлекеттік ақпараттық жүйеден алынған мәліметтерді салыстыру арқылы көмекке шын мәнінде мұқтаж балаларды анықтау мүмкіндігі.
