«Адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озады». Абай Құнанбайұлының осы бір тағылымды сөзі уақыт өткен сайын өз мәнін тереңдете түсіп, жас ұрпақ үшін маңызды өмірлік ұстанымдардың біріне айналып келеді. Ұлы ақынның туған күніне орай Шымкент қаласында Абай мұрасын кеңінен насихаттауға және жастардың әдебиетке деген қызығушылығын арттыруға бағытталған мәдени іс-шара ұйымдастырылды.
Қала жастарының өнері мен білімін ұштастырған байқау Шымкент қаласының Жастар ресурстық орталығы ұйымдастырған «Жастар Fest – 2026» жобасы аясында өтті. Поэзия додасына әдебиетке қызығушылық танытатын, өлең оқуға бейімі бар және сахна мәдениетін меңгерген жастар қатысып, өз өнерлерін ортаға салды.
Байқаудың негізгі мақсаты — жастар арасында қазақ әдебиетін, ұлттық поэзияны және рухани құндылықтарды кеңінен насихаттау, жас буынның шығармашылық қабілетін дамыту. Сонымен қатар ұлы ақындардың шығармаларын жатқа оқу арқылы олардың мазмұнын терең түсінуге, көркем сөздің қадірін сезінуге мүмкіндік беру көзделді.
Сахнаға шыққан жастар қазақ әдебиетінің таңдаулы шығармаларын мәнерлеп оқып, көрерменге ақындардың сырлы әлемін жеткізуге тырысты. Байқау барысында Абай Құнанбайұлы, Мұқағали Мақатаев, Мұхтар Шаханов секілді қазақ поэзиясының көрнекті өкілдерінің шығармалары орындалды.
Қатысушылардың әрқайсысы таңдаған туындысының мазмұнын өз мәнерімен жеткізуге ұмтылды. Бірі Абайдың философиялық ой-толғамдарына терең бойлап, хакімнің адамгершілік пен білім туралы ұстанымдарын жеткізсе, енді бірі Мұқағали Мақатаевтың сыршыл жырларын оқып, көрерменге ерекше әсер сыйлады. Ал Мұхтар Шахановтың азаматтық пафосқа толы шығармалары жастардың елдік сана мен ұлттық құндылықтарға деген көзқарасын танытты.
Поэзия байқауы барысында тек өлеңді жатқа айту шеберлігі ғана емес, қатысушылардың сахна мәдениеті, дауыс ырғағы, шығарманы сезінуі және тыңдарманға әсерлі жеткізе білу қабілеті де сынға түсті. Өйткені көркем шығарманы жатқа білу жеткіліксіз. Оның ішкі мазмұнын түсініп, автордың ойын дауыс ырғағы мен эмоция арқылы жеткізу де маңызды.
Абай мұрасын дәріптеуге арналған мұндай байқаулардың жастар тәрбиесінде өзіндік орны бар. Ұлы ақын шығармалары жас буынды білім мен ғылымға ұмтылуға, еңбекқор болуға, адамдық қасиеттерді жоғары бағалауға және өзін-өзі жетілдіруге үндейді.
Абай шығармашылығының ерекшелігі де — оның белгілі бір дәуірдің мәселелерімен ғана шектелмей, адамзатқа ортақ құндылықтарды қозғайтынында. Ақынның білім, еңбек, ар-ұят, әділет, мінез, жауапкершілік туралы ойлары қазіргі қоғам үшін де маңызын жоғалтқан жоқ.
Осы орайда Жастар ресурстық орталығының басшысы Жансерік Жұман Абай мұрасының жастар тәрбиесіндегі маңызына тоқталды.
«Абайдың мұрасы өзінің өзектілігін ешқашан жоймаған, уақыт өткен сайын оның әрбір сөзіне жаңаша мән беріп, тереңірек үңіле түсеміз. Ұлы ақынның шығармалары жастарға бүгінгі күннің ғана емес, болашақтың да бағдарын көрсететін құнды дүние. Сондықтан осы рухани құндылықтарды жастардың бойына сіңіру бағытында түрлі мәдени-танымдық шаралар ұйымдастырып келеміз», — дейді Жансерік Жұман.
Оның айтуынша, жастарды Абай әлемімен жақын таныстыру мақсатында жоғары оқу орындарымен бірлескен кездесулер, шығармашылық оқылымдар мен пікірталастар тұрақты түрде өткізіліп келеді. Мұндай шаралар жас буынның ақын шығармашылығына деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың өз ойын еркін жеткізуіне, әдеби талғамын қалыптастыруына мүмкіндік береді.
Сонымен қатар жастардың қатысуымен Абайға қатысты рухани орындарға экскурсиялар ұйымдастырылып, ақынның өмірі мен шығармашылық мұрасын жан-жақты таныстыру жұмыстары жүргізілуде. Бұл бастамалар арқылы жастарға Абайды тек мектеп бағдарламасындағы ақын ретінде емес, қазақ халқының рухани ойлау жүйесіне үлкен өзгеріс әкелген ұлы тұлға ретінде таныту көзделіп отыр.
Бүгінгі поэзия байқауы да осы жұмыстардың заңды жалғасы болды. Себебі кітап оқып, өлең жаттап, шығарманың мазмұнына үңілген жас әдебиет арқылы ойлау мәдениетін қалыптастырады. Көркем сөзбен сусындаған, ұлттық әдебиетті бағалайтын ұрпақтың рухани дүниесі де бай болары сөзсіз.
Байқауға қатысушылардың өнерін арнайы қазылар алқасы бағалады. Олардың қатарында ақын, жазушы Әлішер Әлімжан, актер Махметалы Дариев және қазақ тілі маманы Камшат Сүлейменова болды.
Қазылар әр қатысушының өлеңді мәнерлеп оқуына, дауыс ырғағына, сахна мәдениетіне және шығарманың мазмұнын көрерменге жеткізу шеберлігіне назар аударды. Сондай-ақ қатысушылардың шығарманы қаншалықты сезініп, автордың негізгі ойын тыңдарманға жеткізе алғаны да маңызды бағалау өлшемдерінің бірі болды.
Мұндай шығармашылық байқаулар жастарға өз қабілетін танытуға мүмкіндік береді. Бірі сахнада өзін еркін ұстауды үйренсе, енді бірі көркем мәтінді талдап, оның астарындағы ойды түсінуге дағдыланады. Ал әдеби ортада өзара пікір алмасу жас таланттардың шығармашылық ізденісіне серпін береді.
Байқау барысында жастардың әдебиетке деген қызығушылығы мен шығармашылық белсенділігі анық байқалды. Қатысушылардың таңдаған шығармалары мен оны орындау мәнері олардың қазақ поэзиясына деген құрметін көрсетті.
Жастар арасында ұлттық әдебиетті насихаттау — рухани сабақтастықты сақтаудың маңызды тетіктерінің бірі. Абайдан бастау алатын ойшылдық дәстүр Мұқағали, Мұхтар Шаханов және басқа да қаламгерлердің шығармашылығында әр кезеңнің үнімен жалғасып келеді. Осы әдеби мұраны жас ұрпаққа жеткізу арқылы ұлттық құндылықтардың сабақтастығы қамтамасыз етіледі.
Байқаудың тағы бір ерекшелігі — оның жастарды тек тыңдаушы емес, белсенді қатысушы ретінде қалыптастыруға бағытталуында. Сахнаға шығып, көпшілік алдында өлең оқу жас адамның өзіне деген сенімін арттырып, шешендік қабілетін жетілдіруге және шығармашылық тұрғыдан дамуына ықпал етеді.
Өнер мен білімді қатар ұштаған жастардың басын қосқан байқау қорытындысында үздік өнер көрсеткен қатысушылар арнайы марапаттарға ие болады. Жеңімпаздарды бағалы жүлделер мен сый-сияпат күтуде.
Жалпы, Абай мұрасын дәріптейтін мұндай мәдени бастамалардың мәні терең. Ұлы ақынның шығармаларын жатқа оқу арқылы жастар оның сөз өнерін ғана емес, адам болмысы мен қоғам туралы терең ойларын да таниды. Абай айтқан ақыл, ғылым, ар мен мінез секілді қасиеттерді өмірлік бағдар ету — бүгінгі жас ұрпақ үшін де маңызды.
Шымкентте өткен «Жастар Fest – 2026» аясындағы поэзия байқауы жас буынның әдебиетке деген қызығушылығын арттырып, ұлттық руханиятқа жақындай түсуіне мүмкіндік берген тағылымды шара болды. Абайдың асыл мұрасын жастар арасында насихаттау жұмыстары жалғасып, осындай шығармашылық жобалар арқылы қазақ әдебиетінің жауһарлары кейінгі ұрпақтың жүрегіне жол таба бермек.
