Шымкентте жылу, электр, ауыз су және су бұру жүйелерін жаңғырту жұмыстары жаңа кезеңге қадам басып отыр. Бұған елімізде жүзеге асырылып жатқан «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы мүмкіндік беруде. Ауқымды жоба мегаполистің жылдар бойы қалыптасқан инженерлік инфрақұрылымындағы тозуды азайтып қана қоймай, коммуналдық қызметтердің сапасы мен тұрақтылығын арттыруды көздейді.
Қаланың үздіксіз тіршілігі ең алдымен сенімді инженерлік желілерге байланысты. Электр энергиясы тұрақты беріліп, үйлерге жылу уақытында жетіп, ауыз су үздіксіз жеткізіліп, кәріз жүйесі қалыпты жұмыс істеуі – тұрғындардың күнделікті өміріндегі басты қажеттіліктердің бірі. Сондықтан коммуналдық инфрақұрылымды жаңарту тек техникалық мәселе емес, қаланың әлеуметтік тұрақтылығы мен экономикалық дамуына тікелей әсер ететін маңызды бағыт.
Шымкенттегі табиғи монополия субъектілері осы міндетті кезең-кезеңімен жүзеге асыруда. Қалалық энергетика және инфрақұрылымды дамыту басқармасы басшысының орынбасары Азат Қайнарұлының айтуынша, ұлттық жоба аясында ескірген желілерді жаңарту, заманауи технологияларды енгізу, энергия ресурстарын автоматты есепке алу және инженерлік нысандарды қашықтан бақылау мүмкіндігін кеңейтуге басымдық берілген.
Электр энергетикасы саласында ауқымды жұмыс жоспарланған. «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС 2029 жылға дейін шамамен 48 млрд теңге инвестиция бағыттап, 239 шақырым электр желісін жаңғыртуды көздеп отыр. Сонымен қатар 117 трансформаторлық қондырғы ауыстырылып, 197 мың автоматтандырылған электр энергиясын есепке алу жүйесі – АСКУЭ енгізіледі.
Бұл жерде мәселе тек ескі желілерді ауыстырумен шектелмейді. Автоматтандырылған есепке алу жүйесінің енгізілуі электр энергиясын тұтынуды нақты бақылауға, көрсеткіштерді қашықтан алуға және желідегі ақауларды анықтауды жеделдетуге мүмкіндік береді. Яғни цифрландыру коммуналдық саланың ашықтығы мен тиімділігін арттыратын құралға айналмақ.
Ұлттық жоба аясында 2025 жылы Шымкентте 14 шақырым электр желісі жаңғыртылған. Ал қазіргі кезеңде құны 10 млрд теңге болатын жоба қолға алынуда. Оның шеңберінде 59,2 шақырым желіні қайта құру, 19 трансформаторды ауыстыру және 49 мың АСКУЭ құрылғысын орнату жоспарланған. Қазіргі уақытта құрылыс жұмыстарын жүргізетін мердігерді анықтау бойынша конкурс рәсімдері жүріп жатыр.
Жоба толық іске асқан жағдайда электр желілерінің тозу деңгейін 56 пайыздан 52 пайызға дейін төмендету көзделіп отыр. Бір қарағанда төрт пайыздық айырмашылық аз көрінуі мүмкін. Алайда мыңдаған абонентті қамтамасыз ететін қалалық электр желісі үшін бұл – апаттық жағдайлардың алдын алуға, электрмен жабдықтау сенімділігін арттыруға және жүйенің ұзақ мерзімді жұмысын қамтамасыз етуге бағытталған маңызды қадам.
Жылумен жабдықтау жүйесінде де жаңғырту қажеттілігі жоғары. Шымкенттің жылу желілерін «Қуатжылуорталық-3» мекемесі жаңартуда. Құны 5,8 млрд теңге болатын жоба аясында алты учаскедегі жалпы ұзындығы 11 шақырым магистральдық жылу желісін жаңғырту жоспарланған. Қазір мердігер ұйым анықталған.
Биыл осы жоба аясында 318 млн теңгеге жуық қаржыға бір шақырымға жуық жылу желісін ауыстыру көзделіп отыр. Нәтижесінде жылу желілерінің тозу деңгейін 37 пайыздан 35 пайызға дейін төмендету жоспарланған.
Жылу желілерінің жағдайы қыс мезгіліндегі тұрғындардың жайлылығына тікелей әсер ететіндіктен, бұл бағыттағы әрбір жаңғырту жұмысының маңызы бар. Ескірген магистральдардың ауыстырылуы жылу жоғалуын азайтып, апаттардың алдын алуға және тұтынушыларға жылу жеткізудің тұрақтылығын арттыруға мүмкіндік береді.
Коммуналдық инфрақұрылымның тағы бір маңызды бөлігі – ауыз су және су бұру жүйелері. Бұл бағытта «Су ресурстары-Маркетинг» ЖШС 2029 жылға дейін шамамен 73 млрд теңге инвестиция салуды жоспарлап отыр.
Жоба бойынша 44 шақырым ауыз су желісі мен 18,2 шақырым су бұру желісі жаңғыртылады. Бұдан бөлек, қаладағы 150 мың тұрғынның есептеу құрылғыларын қашықтан ақпарат беретін жүйелерге ауыстыру көзделген.
Су шаруашылығындағы цифрландырудың маңызы ерекше. Қашықтан дерек беретін есептеу құралдары тұтыну көлемін нақты анықтауға, көрсеткіштерді автоматты түрде жинауға және жүйедегі өзгерістерді бақылауға мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде қызмет көрсету сапасын арттырып, ресурстарды тиімді пайдалануға жол ашады.
Жалпы, жоспарланған жобалардың ауқымына қарағанда, Шымкенттің коммуналдық инфрақұрылымы біртіндеп жаңа технологиялық модельге көшуді көздеп отыр. Бұрын инженерлік желілердің негізгі міндеті тұтынушыға қызмет жеткізу болса, енді олардың сенімділігімен қатар цифрлық басқару, автоматтандырылған есеп және қашықтан мониторинг жүргізу талап етіледі.
Бұл өзгерістердің тұрғындар үшін басты нәтижесі – коммуналдық қызметтердің тұрақтылығы. Желілердегі апат санының азаюы, электр қуаты мен жылудың үздіксіз берілуі, ауыз су жүйесінің сенімділігі және кәріз инфрақұрылымының жаңаруы күнделікті өмір сапасына тікелей әсер етеді.
Сонымен қатар инженерлік желілердің жаңаруы қаланың экономикалық дамуы үшін де маңызды. Шымкент халқының саны өсіп, жаңа тұрғын алаптар мен өндірістік нысандар көбейіп келеді. Мұндай жағдайда қолданыстағы инфрақұрылымға түсетін жүктеме де артады. Сондықтан бүгінгі жаңғырту жұмыстары тек қазіргі қажеттілікті өтеуге емес, қаланың алдағы жылдардағы өсіміне дайын болуға бағытталған.
Осы тұрғыдан алғанда, ұлттық жобаның тиімділігі бөлінген инвестиция көлемімен ғана емес, оның нақты нәтижесімен бағалануы тиіс. Яғни жаңартылған әр шақырым желі, ауыстырылған әр трансформатор, енгізілген автоматтандырылған есеп жүйесі және жаңғыртылған су құбыры тұрғын үшін нақты сапаға айналуы қажет.
Шымкенттің коммуналдық жүйелерін жаңарту – көзге бірден байқала бермейтін, бірақ қаланың тұрақты тіршілігі үшін аса маңызды жұмыс. Инженерлік инфрақұрылым қаншалықты сенімді болса, мегаполистің әлеуметтік және экономикалық дамуы да соншалықты тұрақты болады. Сондықтан алдағы жылдары жоспарланған жобалардың уақытында әрі сапалы іске асуы қаланың болашақ келбетін айқындайтын негізгі факторлардың бірі болмақ.
