Қазіргі заманғы жаһандық қауіпсіздік архитектурасы түбегейлі өзгерістерді бастан өткеріп отыр. Халықаралық қарым-қатынастарда тек дәстүрлі қауіп-қатерлермен ғана емес, сонымен қатар киберкеңістіктен туындайтын жаңа сын-тегеуріндермен бетпе-бет келу белең алуда. Ақпараттық қауіпсіздік, цифрлық тәуелсіздік және кибершабуылдардан қорғану – кез келген егемен ел үшін стратегиялық маңызға ие мәселелерге айналды.
Осы тұста Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде айтқан бастамасы – киберқауіпсіздік бойынша жаңа Халықаралық Кеңес құру ұсынысы – ерекше мәнге ие.
Түркі ынтымақтастығының жаңа кезеңі
Бүгінде Түркі мемлекеттері ұйымы тек мәдени-гуманитарлық немесе тарихи байланыстар шеңберінде ғана емес, сонымен қатар саяси, экономикалық және қауіпсіздік салаларында да ықпалдастығын күшейтуде. Саммит барысында Қасым-Жомарт Тоқаев ұйымның болашағына қатысты маңызды мәлімдемелер жасады. Ол кеңесті толыққанды халықаралық ұйым ретінде дамытуға қолдау көрсеткен Әзербайжанға және мүше елдерге ризашылығын білдіре отырып, түркі елдерінің қауіпсіздік саласындағы мақсат-мүдделері ортақ екенін атап өтті.
Президенттің айтуынша, Түркі әлемінің жаһандық қауіпсіздікке қосып отырған үлесі елеулі, дегенмен бұл бағыттағы жұмыс одан әрі тереңдей түсуі қажет.
Киберқауіптер: ортақ сын-қатер, ортақ жауап
Тоқаев өз сөзінде ерекше бір жайтқа – киберқауіпсіздік мәселесіне баса назар аударды. Президент әлем елдерінің, соның ішінде Түркі мемлекеттерінің де, шекараға бағынбайтын жаңа қатерлермен бетпе-бет келіп отырғанын ашық айтты. Бұл – кибершабуылдар, ақпараттық соғыстар, хакерлік шабуылдар және фейк ақпарат арқылы қоғамдық тұрақтылыққа қауіп төндіру сынды құбылыстар.
Мемлекет басшысы бұл мәселелерді тек әр ел жеке дара емес, ұжымдық деңгейде шешуге шақырып, нақты ұсыныс жасады:
«Ұйым аясында Киберқауіпсіздік кеңесін құру қажет», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Кеңес не үшін қажет?
Президент ұсынған Киберқауіпсіздік кеңесі келесі бағыттарда жұмыс істеуі мүмкін:
Мүше елдердің іс-қимылын үйлестіру: Киберқауіптерге жедел әрі бірлесіп әрекет етуге мүмкіндік береді;
Күш жұмылдыру және ақпарат алмасу: Хакерлік шабуылдарды ерте анықтап, оларға қарсы тұру;
Цифрлық қауіпсіздікті арттыру: Халықаралық стандарттарға сай ортақ ережелер мен тетіктер әзірлеу;
Технологиялық тәуелсіздікке ұмтылу: Түркі елдерінің цифрлық егемендігін нығайту;
Кадр даярлау және тәжірибе алмасу: Ақпараттық қауіпсіздік саласындағы мамандарды бірігіп оқыту.
Алматы конференциясы – алғашқы қадам
Президенттің айтуынша, 2025 жылдың қыркүйегінде Алматыда өткен киберқауіпсіздікке арналған халықаралық конференция осы саладағы ықпалдастықтың маңыздылығын тағы бір дәлелдеді. Бұл жиында сарапшылар мен мемлекеттік органдардың өкілдері бірлесіп әрекет етудің өзектілігін атап өткен болатын.
Киберқауіпсіздік – тек техникалық мәселе емес, ол ұлттық қауіпсіздік, қоғамдық тұрақтылық, ақпараттық егемендік және экономикалық тұрақтылықпен тікелей байланысты. Демек, мұндай салада үйлестіру кеңесінің құрылуы – уақыт талабы.
Киберқауіпсіздік – геосаяси құрал
Бүгінгі таңда киберкеңістік тек байланыс пен ақпарат алмасу алаңы ғана емес, ол – жаңа геосаяси құрал. Қарулы қақтығыссыз-ақ, бір елдің екінші елге шабуыл жасауы үшін интернет пен цифрлық платформалар жеткілікті. Бұл құралдар арқылы:
Банктердің жүйесін бұзу,
Мемлекеттік органдардың сайттарына шабуыл жасау,
Стратегиялық ақпаратты ұрлау,
Қоғамда дүрбелең тудыру – бәрі мүмкін болып отыр.
Сондықтан Түркі мемлекеттері ұйымы аясында Киберқауіпсіздік кеңесін құру – тек қорғаныс емес, сонымен бірге стратегиялық дербестік пен серіктестікке негізделген бастама.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде көтерген бастамасы – заманауи халықаралық қауіпсіздік талаптарына сай батыл және дер кезінде жасалған қадам. Киберқауіпсіздік Кеңесін құру ұсынысы – бір ғана елдің емес, бүкіл түркі әлемінің ақпараттық қауіпсіздігін қорғауға бағытталған маңызды стратегиялық бастама.
Ортақ қауіптерге бірлескен жауап беру – бүгінгі геосаяси ахуалда ең тиімді әрі тұрақты жол. Бұл ретте Қазақстан бастамашы ретінде тек аймақтық емес, жаһандық деңгейдегі жауапкершілігін көрсетіп отыр.
