ҚЫЛМЫСПЕН КҮРЕС ЦИФРЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕР АРҚЫЛЫ ТИІМДІ БОЛАДЫ
Қазіргі заманда цифрлық технологиялар қоғамның барлық салаларын түбегейлі өзгертіп жатыр. Денсаулық сақтау, білім беру, көлік, сауда және қаржы салаларымен қатар, құқық қорғау органдары да ақпараттық технологияларды кеңінен пайдалана бастады. Қазақстанда бұл үрдіс мемлекеттік деңгейде стратегиялық маңызға ие болып отыр. Қылмыспен күресу, құқық бұзушылықтардың алдын алу және қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету мақсатында цифрлық шешімдер кеңінен қолданылуда.
Осы бағыттағы тың жаңалықтардың бірі – Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры Берік Асыловтың төрағалығымен өткен үйлестіру кеңесінде жарияланған бастамалар мен жетістіктер. Кеңесте құқықтық тәртіп саласында цифрлық құралдарды дамыту, қылмыстық қатерлерді болжау және қылмыспен күрес тиімділігін арттыру мәселелері кеңінен талқыланды.
Бас Прокурор өз сөзінде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың цифрландыру мен жасанды интеллектіні енгізу жөніндегі стратегиялық бағытты нақты айқындап бергенін атап өтті. Осы тапсырмаларды жүзеге асыру шеңберінде:
Жасанды интеллект министрлігі құрылды;
Цифрлық кодекс жобасы Парламент қарауында;
Жасанды интеллект туралы заң Мәжілісте қабылданды.
Бұл бастамалар Қазақстанның цифрлық трансформация жолында белсенді және жүйелі түрде ілгерілеуін көрсетеді. Бұл тек экономикалық немесе әлеуметтік салада емес, құқық қорғау жүйесінде де маңызды рөл атқарады.
Прокуратура қызметінің цифрлық трансформациясы
Берік Асыловтың айтуынша, IT-технологияларды қолдану – прокуратура қызметінің басым бағыттарының бірі. Қазіргі таңда:
Қылмыстық процесс,
Әкімшілік сот ісін жүргізу,
Мемлекеттік бақылау,
Азаматтардың өтініштерімен жұмыс
толықтай цифрлық форматқа көшірілген. Мұндай өзгерістер жыл сайын он мыңдаған азамат пен кәсіпкердің құқықтарын қорғауға мүмкіндік береді. Цифрлық жүйелердің арқасында шағымдар мен өтініштерді қарау уақыты қысқарып, шешім қабылдаудың ашықтығы мен тиімділігі артты.
Инвесторларды қорғаудың жаңа деңгейі
2025 жылдың 20 қаңтарынан бастап іске қосылған Ұлттық цифрлық платформа аясында инвесторларды қорғаудың жаңа тетігі енгізілді. Енді:
Бірде-бір мемлекеттік орган прокурордың келісімінсіз инвесторды:
тексере алмайды,
жауапкершілікке тарта алмайды,
қызметін тоқтата алмайды,
лицензиясын қайтарып ала алмайды.
Бұл – Қазақстанда инвестициялық климатты жақсартуға бағытталған маңызды қадам. Инвесторлар үшін цифрлық құралдардың енгізілуі құқықтық қауіпсіздікті қамтамасыз етіп, бюрократиялық кедергілерді азайтады.
“Цифрлық қадағалау” жүйесі: қылмыстың алдын алу құралы
Кеңесте ерекше атап өтілген бастама – “Цифрлық қадағалау” атты жасанды интеллект жүйесі. Бұл жүйе тек құқық бұзушылықтарды тіркеу ғана емес, оларды алдын ала болжау және болдырмау мақсатын да көздейді.
Жүйенің негізгі ерекшеліктері:
Мемлекеттік органдардың деректер базаларымен интеграцияланған;
“Ақылды” камералар мен дрондармен байланысқан;
Үлкен көлемдегі мәліметтерді талдау және болжау қабілетіне ие;
Іздеудегі адамдардың санын 24%-ға дейін қысқартуға көмектесті.
Бұл жүйе әсіресе:
Қоғамдық тәртіп бұзушылықтардың алдын алуда,
Заңсыз кен өндірумен күресте,
Пробация есебіндегі тұлғаларды бақылауда,
және басқа да құқық қорғау қызметтерінде тиімділігін көрсетіп отыр.
Қазақстанның құқық қорғау саласында цифрлық технологияларды белсенді түрде енгізуі — әлемдік трендпен үндес, әрі тиімді жол. Қылмысты болжау мен алдын алу бағытындағы “Цифрлық қадағалау” жүйесі, инвесторларды қорғау механизмдері, және жалпы прокуратура мен құқықтық процестердің цифрландырылуы — бұл еліміздің құқықтық мемлекет ретіндегі даму бағытын нақты көрсетеді.
Цифрлық технологиялар тек есеп пен бақылаудың құралы ғана емес, сонымен қатар қоғамдық қауіпсіздік пен әділеттілікті қамтамасыз етудің маңызды құралына айналып отыр.
Алдағы уақытта бұл жүйелердің мүмкіндіктері кеңейіп, қылмыспен күрес саласындағы жаңа деңгейге көтерілуі әбден мүмкін. Ең бастысы — адам құқығы мен заң үстемдігін сақтау жолында цифрлық құралдар адамзат игілігіне қызмет ететін тиімді тетік болуы тиіс.
