Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауында кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау, әділ бәсекелестікті қамтамасыз ету және отандық өндірушілерге қолайлы жағдай жасау мәселелеріне ерекше назар аударылуы өте маңызды. Өйткені кәсіпкерлік – экономиканың қозғаушы күші, жаңа жұмыс орындарын ашып, халықтың әл-ауқатын арттыруға ықпал ететін негізгі салалардың бірі. Ал бизнестің еркін дамуына негізсіз кедергілердің жасалуы тек кәсіпкердің жұмысына ғана емес, тұтас ел экономикасына кері әсерін тигізеді.
Менің ойымша, Президенттің экономикалық құқық бұзушылықтарды одан әрі қылмыстық сипаттан арылту жөніндегі тапсырмасы да осы тұрғыдан маңызды. Қазір кәсіпкерлердің экономикалық баптар бойынша қылмыстық қудалауға тартылуына қатысты өтініштердің әлі де түсіп жатқаны айтылды. Әрине, заң талаптары баршаға ортақ, заң бұзушылыққа жол берген кез келген тұлға жауапкершіліктен тыс қалмауы керек. Алайда кәсіпкердің заңды қызметіне негізсіз қысым көрсетуге де жол берілмеуге тиіс. Қылмыстық қудалау бизнесті тұншықтыру құралына емес, нақты құқық бұзушылықтарға заң аясында баға берудің тетігіне айналуы қажет.
Шағын және орта бизнес үшін ең маңыздысы – тұрақтылық пен болжамдылық. Кәсіпкер ертеңгі күні өз қызметін жалғастыра алатынына, инвестициясының қорғалатынына және заң алдында құқығының сақталатынына сенімді болуы керек. Осындай сенім қалыптасқан жағдайда ғана кәсіпкерлер өндірісті кеңейтіп, жаңа жобаларға қаржы салып, жұмыс орындарын ашуға мүдделі болады. Сондықтан бизнесті қорғау тетіктерін жетілдіру – экономикалық саясаттың маңызды бағыты.
Мемлекет басшысы көтерген тағы бір өзекті мәселе – отандық өндірушілерге жасалатын кедергілер мен әділ бәсекенің сақталмауы. Әсіресе азық-түлік өндіретін кәсіпорындардың қиындыққа тап болуы алаңдатады. Президент импорттық тауарлардың құны қолдан төмендетіліп, отандық өнімдердің ішкі нарыққа шығуына әдейі тосқауыл қойылатын жағдайлар бар екенін атап өтті. Мұндай әрекеттер нарықтағы бәсекенің табиғи қағидаларын бұзып қана қоймай, өз өнімін өндіруге күш салып отырған кәсіпорындардың дамуына кедергі келтіреді.
Отандық өндірушіні қолдау дегеніміз – шетелдік тауарларға негізсіз шектеу қою немесе бәсекені жасанды түрде шектеу емес. Ең бастысы, нарықтың барлық қатысушысына ортақ әрі әділ ережелердің қолданылуын қамтамасыз ету. Импорттық және отандық өнімдерге қатысты талаптар ашық әрі заңды болуы керек. Бағаны қолдан төмендету, тауардың нарыққа шығуына заңсыз кедергі жасау немесе белгілі бір кәсіпорынға артықшылық беру секілді әрекеттерге жол берілмеуге тиіс. Егер мұндай заң бұзушылықтар анықталса, оған тиісті құқықтық баға беріліп, кінәлілер жауапкершілікке тартылуы қажет.
Егер отандық кәсіпорындар өз өнімін өткізе алмай, өндірісін қысқартуға мәжбүр болса, оның салдары жұмыс орындарына, инвестициялық белсенділікке және ішкі нарықтың тұрақтылығына әсер етуі мүмкін. Сондықтан жергілікті өндірушілердің нарыққа еркін шығуына жағдай жасау, өнім сапасын арттыруға қолдау көрсету және әділ бәсекені қорғау – ұлттық экономиканың ұзақ мерзімді мүддесіне сай келеді.
Сонымен қатар кәсіпкерлердің құқықтарын қорғауда сауда бірлестіктері мен бизнес қауымдастықтарының рөлін арттыру қажет деп санаймын. Олар кәсіпкерлердің ортақ мәселелерін жүйелі түрде көтеріп, мемлекеттік органдармен ашық диалог орнатуға, заңнаманы жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізуге және туындаған дауларды заңды жолмен шешуге ықпал ете алады. Мұндай бірлестіктердің жұмысы нақты нәтижеге бағытталып, кәсіпкерлердің мүддесін қорғаудың тиімді құралына айналуы маңызды.
Жалпы, бизнесті дамыту үшін қолайлы жағдай қалыптастыру тек жеңілдік берумен немесе қаржылай қолдаумен шектелмеуі керек. Кәсіпкердің заңды құқығы қорғалып, нарықтағы ойын ережелері бәріне бірдей қолданылғанда ғана экономикалық белсенділік артады. Ал жемқорлық пен әкімшілік кедергілерге тосқауыл қою мемлекеттік басқарудың ашықтығын нығайтып, қоғамның экономикалық жүйеге деген сенімін арттырады.
Қорыта айтқанда, Президенттің бизнесті қорғау, экономикалық құқық бұзушылықтарды қылмыстық сипаттан арылту және әділ бәсекені қамтамасыз ету жөніндегі бастамаларының нәтижесі олардың нақты орындалуына байланысты. Кәсіпкердің еркін жұмыс істеуі, отандық өнімнің нарыққа кедергісіз шығуы және заң үстемдігінің қамтамасыз етілуі – экономиканың тұрақты дамуының маңызды шарттары. Өйткені бизнесті қорғау – жекелеген кәсіпкерлердің мүддесін қорғау ғана емес, ұлттық өндірісті нығайту, жұмыс орындарын сақтау және ел экономикасының дербестігін арттыру.
Талғат ИСХАХОВ,
«БалТекстиль» фабрикасының директоры
