2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстанда мемлекеттік жәрдемақылар мен әлеуметтік көмекті тағайындау тәртібіне бірқатар өзгеріс енгізіледі. Енді отбасының әлеуметтік жағдайын бағалау кезінде тек табысы ғана емес, меншігіндегі мүлкі, көлігі, жұмыспен қамтылуы және басқа да көрсеткіштері ескеріледі. Ал жұмысынан айырылған азаматтарға төленетін әлеуметтік төлемнің ең ұзақ мерзімі алты айдан үш айға дейін қысқарады. Бұл өзгерістер әлеуметтік көмек алып отырған отбасыларға қалай әсер етеді? Кімдердің төлемі өзгеруі мүмкін? Осы және өзге де сауалдарға Шымкент қаласының жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасы жауап берді.
Әлеуметтік көмек алудың тәртібі өзгереді
Басқарманың мәліметінше, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап мемлекеттік жәрдемақының 14 түрін тағайындау кезінде отбасының әлеуметтік әл-ауқаты ескерілетін болады. Жаңа тәсіл бойынша азаматтардың материалдық жағдайы мен әлеуметтік тұрақтылығына кешенді баға беріледі.
Бұл ретте әлеуметтік қолдау жүйесі толығымен жойылмайды. Жаңа талаптарға сәйкес, «А» және «В» санатындағы, яғни әл-ауқаты жоғары отбасыларға аталған жәрдемақылар тағайындалмайды. Ал «С», «D» және «Е» санатындағы отбасылар белгіленген талаптарға сай болған жағдайда қолдау алу құқығын сақтайды.
Сонымен қатар республикалық бюджеттен төленетін қалған 22 түрлі мемлекеттік жәрдемақыны тағайындау тәртібі өзгеріссіз қалады. Жекелеген төлем түрлерін алушылар үшін заңнамада арнайы ерекшеліктер де қарастырылған.
Отбасының жағдайы қалай бағаланады?
Жаңа жүйеде отбасының әлеуметтік жағдайы екі негізгі бағыт бойынша қарастырылады. Біріншісі – материалдық әл-ауқаты, екіншісі – әлеуметтік тұрақтылығы.
Материалдық жағдайды бағалау кезінде отбасының табысы, қаржылық ахуалы, жұмыспен қамтылуы, меншігіндегі мүлік пен көлік, кәсіпкерлік қызметі, ауыл шаруашылығы активтері және кредиттік міндеттемелері ескеріледі. Бұл бағытта барлығы 59 көрсеткіш қолданылады.
Ал әлеуметтік тұрақтылықты бағалау барысында отбасы құрамы, оның мүшелерінің жасы, балалардың, қарт адамдардың және мүгедектігі бар азаматтардың болуы назарға алынады.
Осы мәліметтер негізінде әр отбасының әлеуметтік жағдайы анықталып, тиісті санатқа жатқызылады. Деректер жаңартылған сайын отбасының санаты да өзгеруі мүмкін.
Қазіргі әлеуметтік көмек алушылардың төлемі тоқтай ма?
Бұл – жаңа өзгерістерге қатысты азаматтарды алаңдататын негізгі мәселелердің бірі.
Басқарма қазіргі уақытта әлеуметтік көмек алып отырған отбасылардың төлемдері жаңа талаптарға байланысты автоматты түрде қысқартылмайтынын және тоқтатылмайтынын хабарлады. Жаңа талаптарға көшу кезең-кезеңімен жүзеге асырылады.
Алдағы уақытта отбасының әлеуметтік жағдайы «Отбасының цифрлық картасы» деректері негізінде бағаланады. Бұл ретте отбасының нақты кірістері, мүлкі, құрамы және өзге де көрсеткіштері кешенді түрде қаралады. Азаматтарға төлем тағайындау шарттарының өзгеретіні туралы алдын ала хабар беріледі.
Дегенмен басқарманың жауабында отбасы табысы белгіленген шектен асқан жағдайда төлемнің нақты қандай тәртіппен қысқартылатыны немесе толық тоқтатылатыны, сондай-ақ қолданылатын шекті мөлшерлер көрсетілмеген.
Шымкентте қанша отбасы әлеуметтік көмек алады?
Басқарманың ресми жауабына сәйкес, 2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша Шымкент қаласында 131 отбасыға тұрғын үй көмегі, ал 1 888 отбасыға мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек тағайындалған.
Алайда бұл көрсеткіштер әлеуметтік қолдаудың барлық түрін қамтымайды. Басқарманың жауабында өзге мемлекеттік жәрдемақыларды алушылардың жалпы саны және 2027 жылғы өзгерістердің қанша отбасына әсер етуі мүмкін екені туралы болжам келтірілмеген.
Жұмысынан айырылғандарға төленетін төлем мерзімі қысқарады
Әлеуметтік саладағы тағы бір маңызды өзгеріс жұмысынан айырылған азаматтарға қатысты. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмысынан айырылуына байланысты әлеуметтік төлемнің ең ұзақ мерзімі алты айдан үш айға дейін қысқарады.
Бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі бұған дейін хабарлаған.
Сонымен қатар жұмыссыз азаматтардың қайта жұмысқа орналасуына көмектесетін шаралар қарастырылған. Атап айтқанда, оларға лайықты бос жұмыс орындарын ұсыну, тегін оқыту және қайта даярлау, сондай-ақ жалақысы субсидияланатын жұмыс орындарына орналастыру көзделген.
Министрліктің түсіндіруінше, төлем мерзімін қысқарту азаматтардың еңбек нарығына тезірек оралуына көмектесуді мақсат етеді. Ал төлемнің мөлшері мен тағайындалу шарттарына қатысты өзгерістер басқарманың жауабында жеке нақтыланбаған.
Анасы жұмысқа шықса, бала күтіміне байланысты төлем тоқтай ма?
Бала күтіміне байланысты әлеуметтік төлемдерге қатысты да маңызды түсіндірме берілді.
Басқарманың жауабында әйелдің жұмысқа мерзімінен бұрын шығуы, яғни бала бір жарым жасқа толғанға дейін жұмысқа орналасуы, бұрын тағайындалған әлеуметтік сақтандыру төлемін тоқтатуға негіз болмайтыны айтылған.
Бұл еңбек қызметі мен бала күтімін қатар алып жүруге мүмкіндік береді. Яғни анасы жұмысқа қайта шыққан жағдайда да, белгіленген мерзім аяқталғанға дейін әлеуметтік сақтандыру төлемін алу құқығын сақтайды.
Әлеуметтік көмек тағайындалмаса, азаматтар не істеуі керек?
Басқарма азаматтарға отбасының әлеуметтік жағдайы дұрыс бағаланбаған немесе мемлекеттік деректер қорында қате ақпарат болған жағдайда оны түзетуге болатынын ескертеді.
Алдымен азаматтарға электрондық үкімет порталы (eGov) арқылы өз деректерін тексеру ұсынылады. Егер ақпарат қате немесе ескірген болса, тиісті мемлекеттік органға хабарласып, мәліметтерді түзету қажет.
Мысалы, жеке кәсіпкер ретінде тіркеліп, бірақ іс жүзінде жұмыс істемейтін азаматтар кәсіпкерлік қызметін ресми түрде тоқтату үшін мемлекеттік кірістер органдарына жүгінуі керек. Ал жылжымайтын мүлік, тіркелген мекенжай, көлік құралдары немесе отбасы құрамы туралы мәліметтерде қате болса, оларды түзетуге жауапты мекемелерге өтініш берілуі тиіс.
Мемлекеттік деректер қорындағы қате ақпарат түзетілгеннен кейін мәліметтер «Цифрлық отбасы картасына» автоматты түрде түседі. Санатты қайта қарау үшін бөлек өтініш берудің қажеті жоқ. Жүйе отбасының әлеуметтік жағдайын ай сайын бағалап отырады.
Ал әлеуметтік көмек тағайындаудан бас тарту немесе төлемді тоқтату туралы шешіммен келіспеген азаматтар Әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің аумақтық бөлімшелеріне жүгініп, белгіленген тәртіппен шағымдана алады.
Жаңа жүйенің басты мақсаты қандай?
Шымкент қаласының жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасының түсіндіруінше, жоспарланып отырған өзгерістердің негізгі мақсаты – мемлекеттік көмекті шын мәнінде мұқтаж азаматтар мен отбасыларға уақтылы әрі жеткілікті көлемде ұсыну.
Көпбалалы отбасылар, аз қамтылған азаматтар, мүгедектігі бар адамдар және балалы отбасылар мемлекеттік қолдаудың басым санаттары ретінде сақталады.
Жалпы, 2027 жылдан бастап әлеуметтік көмек тағайындауда отбасының тек табысы емес, жалпы тұрмыс жағдайы да ескерілмек. Сондықтан азаматтарға мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтерін тексеріп, өзгерістер болған жағдайда уақытылы түзету маңызды.
Ақпарат көзі: Шымкент қаласының жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасының 2026 жылғы 29 қазандағы №ЖТ-2026-04741108 ресми жауабы.
