Негізгі құқықтық негіз — 2026 жылғы 19 мамырдағы № 290-VIII «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» Заңы. Мемлекеттік қызметшілердің басты міндеттері мен оларға қойылатын талаптар: жаңа заңның негізгі бағыттары Мемлекеттік қызмет — мемлекеттің тұрақты дамуын қамтамасыз ететін, қоғам мен билік арасындағы сенімді нығайтатын және азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға бағытталған маңызды кәсіби қызмет. Сондықтан мемлекеттік қызметшінің жұмысы тек лауазымдық міндеттерді орындаумен шектелмейді. Ол жоғары жауапкершілікті, кәсібилікті, адалдықты және халық мүддесіне қызмет етуді талап етеді. 2026 жылғы 19 мамырда қабылданған Қазақстан Республикасының № 290-VIII «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» жаңа Заңы мемлекеттік қызмет жүйесін жетілдіруге, мемлекеттік аппараттың кәсібилігін арттыруға және азаматтарға бағдарланған мемлекеттік басқаруды дамытуға бағытталған. Заңның негізгі ережелері 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілді. Мемлекеттік қызметтің мақсаты — халыққа сапалы қызмет көрсету Жаңа заңның 6-бабына сәйкес, мемлекеттік қызметтің басты мақсаты — мемлекеттің функциялары мен міндеттерін іске асыру, адамның және азаматтың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету, сондай-ақ мемлекеттік қызметтердің сапасы мен қолжетімділігін арттыру. Бұл мемлекеттік қызметшінің қызмет нәтижесін тек орындалған тапсырмалар санымен емес, азаматтардың мәселелерін шешуге қосқан үлесімен де бағалау қажеттігін көрсетеді. Мемлекеттік қызметші әрбір өтінішке, сұранысқа және қызметтік тапсырмаға жауапкершілікпен қарап, заңдылықты, әділдікті және азаматтардың құқықтарын сақтауды басшылыққа алуға тиіс. Мемлекеттік қызметшіге қойылатын негізгі талаптар Жаңа заңның 7-бабында мемлекеттік қызметті өткерудің негіздері айқындалған. Оларға мемлекеттік саясатқа бейілділік, қоғамның мемлекеттік қызметке сенімі және мемлекеттік қызметшінің өзі қабылдаған антқа адалдығы жатады. Сонымен қатар мемлекеттік қызметшіге мынадай негізгі талаптар қойылады: Біріншіден, қазақстандық патриотизм. Мемлекеттік қызметші елдің ұлттық мүдделерін қорғауға, Конституция мен заңдардың талаптарын сақтауға және халыққа адал қызмет етуге міндетті. Екіншіден, кәсібилік. Қызметкер өз лауазымына қажетті білім мен құзыреттерге ие болып, тапсырылған жұмысты сапалы әрі уақытылы орындауы керек. Кәсіби даму, білімді жетілдіру және жаңа жұмыс тәсілдерін меңгеру мемлекеттік қызметтің ажырамас бөлігі болып табылады. Үшіншіден, клиентке бағдарлану. Азаматтармен жұмыс істеу кезінде олардың құқықтары мен заңды мүдделері ескерілуі, өтініштеріне заңнамада белгіленген тәртіппен және мерзімде жауап берілуі қажет. Төртіншіден, ашықтық. Мемлекеттік орган қызметінің ашықтығы заңнамада белгіленген шектерде қамтамасыз етілуге тиіс. Бұл қоғамның мемлекеттік органдарға деген сенімін арттыруға ықпал етеді. Бесіншіден, әдептілік және мінсіз бедел. Мемлекеттік қызметші қызметтік қарым-қатынаста сыпайылық, ұстамдылық пен әділдік танытып, мемлекеттік қызметтің беделіне нұқсан келтіретін әрекеттерге жол бермеуі керек. Алтыншыдан, құқық бұзушылықтар мен мүдделер қақтығысына төзбеушілік. Қызметтік өкілеттіктер жеке мүдделер үшін пайдаланылмауға тиіс. Қызметкер мүдделер қақтығысының алдын алып, туындаған жағдайда оны реттеу жөнінде қажетті шаралар қабылдауы қажет. Аталған талаптар мемлекеттік қызметтің кәсіби әрі жауапты моделін қалыптастыруға негіз болады. Мемлекеттік қызметшінің негізгі міндеттері Жаңа Заңның 17-бабында мемлекеттік қызметшілердің негізгі міндеттері белгіленген. Олардың қатарына: Қазақстан Республикасының Конституциясын, заңдарын және өзге де нормативтік құқықтық актілерін сақтау;
белгіленген тәртіппен ант қабылдау және оған адал болу; заңнамада белгіленген талаптар мен шектеулерді орындау; қызметтік тәртіпті сақтау; лауазымдық міндеттерді адал әрі кәсіби тұрғыдан орындау; заңнамада белгіленген шекте қызметінің ашықтығын қамтамасыз ету;
қызметтік әдеп пен мінсіз бедел талаптарын сақтау;
азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғау;
жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін заңда белгіленген тәртіппен және мерзімде қарау; сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың және өзге де құқық бұзушылықтардың алдын алу;
өз өкілеттігі шегінде заңды бұйрықтарды, өкімдерді және жоғары тұрған органдардың шешімдерін орындау;
мемлекеттік органның цифрлық ресурстарымен жұмыс істеу кезінде киберқауіпсіздік талаптарын сақтау;
мемлекеттік қызметтің имиджі мен мүдделеріне нұқсан келтіретін жария сөз сөйлеуге жол бермеу жатады. Бұл міндеттер мемлекеттік қызметшінің әрбір әрекеті заң талаптарына сәйкес болуға тиіс екенін көрсетеді. Әсіресе азаматтардың өтініштерін қарау, қызметтік құжаттарды әзірлеу және қабылданатын шешімдердің заңдылығын қамтамасыз ету кезінде жауапкершілік ерекше маңызға ие. Қызметтік әдеп пен жеке жауапкершіліктің маңызы Мемлекеттік қызметшінің кәсіби біліктілігі оның мінез-құлқынан, азаматтармен қарым-қатынасынан және қызметтік міндеттерін орындау сапасынан көрінеді. Қызметтік әдеп нормаларын сақтау тек жұмыс уақытында ғана емес, мемлекеттік қызметтің беделіне әсер ететін өзге де жағдайларда маңызды. Мемлекеттік қызметші азаматтарға құрметпен қарап, қызметтік жағдайын жеке пайдасына пайдаланбауы және әріптестерімен кәсіби қарым-қатынасты сақтауы қажет. Сонымен бірге басшылардың жауапкершілігі де ерекше. Олар қарамағындағы қызметкерлердің жұмысын ұйымдастырып, заңдылық пен қызметтік тәртіптің сақталуына, тапсырмалардың орындалуына және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алуға тиісті жағдай жасауы керек. Мемлекеттік қызметтегі жауапкершілік әрбір қызметкердің жеке міндетін адал орындауынан басталады. Жаңа заңның мемлекеттік қызмет жүйесі үшін маңызы Жаңа заң мемлекеттік қызметті тек әкімшілік тапсырмаларды орындауға негізделген жүйе ретінде емес, азаматтардың қажеттіліктеріне жауап беретін, кәсіби құзыреттерге сүйенетін және қоғам сенімін нығайтатын институт ретінде дамытуға бағытталған. Заңдылық, кәсібилік, ашықтық, клиентке бағдарлану және мінсіз бедел қағидаттарының маңызы арта түсуде. Осы талаптарды күнделікті жұмыста сақтау мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттырып, азаматтардың құқықтарын қорғаудың сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Мемлекеттік қызметшінің басты міндеті — билік өкілеттігін жүзеге асыру ғана емес, сол өкілеттікті заңға сай, әділ және халық игілігі үшін пайдалану. Қорытынды Мемлекеттік қызметтің беделі оны атқаратын адамдардың біліміне, кәсібилігіне, адалдығына және жауапкершілігіне тікелей байланысты. Жаңа заң мемлекеттік қызметшілерге қойылатын талаптарды айқындай отырып, халыққа сапалы қызмет көрсетуге, заңдылықты нығайтуға және мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға бағытталған. Әрбір мемлекеттік қызметші өз міндеттерін адал орындап, қызметтік әдепті сақтап, азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды басты басымдық ретінде қарастырған жағдайда ғана мемлекеттік қызметке деген қоғамдық сенім нығая түседі. Заңға адалдық, кәсібилік және халыққа қызмет ету — мемлекеттік қызметшінің басты ұстанымы.
Гаухар Ташкенбаева
Шымкент қаласы Әділет департаментінің бас маманы
