Шымкентте Қазақстан халқы тілдері күніне орай мемлекеттік тілдің қоғамдағы орны мен қазақ тілінің ұлтаралық қарым-қатынастағы рөлін талқылаған республикалық форум өтті. «Қазақ тілі – ұлы даланың ұлтаралық тілі» атты басқосуда мемлекеттік тілдің қазіргі қолданысы, тілдік ортаны қалыптастыру және қазақ тілінің қоғамды біріктірудегі маңызы кеңінен сөз болды.
Форумды Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына қарасты Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы ұйымдастырды. Жиынға еліміздің әр өңірінен келген ғалымдар, филологтар, тіл саласының мамандары және мемлекеттік тілдің дамуына үлес қосып жүрген азаматтар қатысты.
Іс-шара барысында қазақ тілінің тарихи қалыптасуы мен даму кезеңдеріне қатысты материалдар ұсынылып, ұлттық мәдениет пен руханиятты танытатын құнды жәдігерлерден арнайы көрме ұйымдастырылды. Сонымен қатар форум қонақтарына Шымкент қаласында мемлекеттік тіл саясатын жүзеге асыру бағытында атқарылып жатқан жұмыстар таныстырылды.
Жиынның басты мақсаты – қазақ тілінің қоғамдағы қолданыс аясын кеңейтуге қатысты өзекті мәселелерді талқылау, ғылыми орта мен тіл мамандарының пікірін ортаға салу және мемлекеттік тілдің түрлі қоғамдық ортада белсенді қолданылуына ықпал ететін тиімді тетіктерді қарастыру.
Форум барысында Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Сәрсен Құранбек қазақ тілін дамыту тек белгілі бір сала мамандарының міндеті емес, бүкіл қоғамға ортақ жауапкершілік екенін атап өтті.
«Тіл – ұлттың рухани негізі, халықтың тарихы мен мәдениетін ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін құндылық. Бүгінде қазақ тілін дамыту мен оның қолданыс аясын кеңейту – ортақ міндет. Мемлекеттік тіл еліміздегі түрлі этнос өкілдерін біріктіретін ортақ құндылыққа айналуы тиіс», – деді Сәрсен Құранбек.
Оның айтуынша, мемлекеттік тілдің қоғамдық өмірдегі қолданысын кеңейту арқылы елдегі түрлі этнос өкілдерінің өзара түсіністігі мен ортақ азаматтық бірегейлігін нығайтуға болады. Бұл ретте қазақ тілін тек ресми құжаттар мен мемлекеттік мекемелерде ғана емес, күнделікті қарым-қатынаста да кеңінен қолдану маңызды.
Форумда тіл саясатын жүзеге асырудың тиімді жолдарына қатысты ғылыми пікірлер айтылып, қазақ тілінің қазіргі қоғамдық ортадағы ахуалы талданды.
Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің профессоры, филология ғылымдарының кандидаты Аман Абасилов қазақ тілінің қазіргі жағдайына әлеуметтік-лингвистикалық тұрғыдан талдау жасады.
Ғалымның айтуынша, қазақ тілінің заңнамалық тұрғыдағы мәртебесі мен оның күнделікті өмірдегі нақты қолданысы арасында белгілі бір айырмашылық бар. Сондықтан мемлекеттік тілдің қоғамдық қызметін күшейту үшін оны әртүрлі салаларда тұрақты әрі табиғи түрде қолдануға жағдай жасау қажет.
Бұл ретте білім беру саласымен қатар, бизнес, мемлекеттік басқару, қызмет көрсету, ақпараттық кеңістік және күнделікті тұрмыстық қарым-қатынас бағыттарының маңызы зор. Қазақ тілі осы салалардың барлығында кеңінен қолданылған жағдайда ғана оның қоғамдық қажеттілігі мен беделі одан әрі арта түседі.
Профессор қазақ тілін заманауи талаптарға сай дамытып, оны жастар үшін тартымды тіл ретінде танытудың қажеттігін де атап өтті.
«Қазақ тілін табысқа бастайтын, заманауи әрі сәнді тіл ретінде таныта білуіміз керек. Әлемдік тәжірибе бір тілдің дамуын саналы түрде ұйымдастыруға болатынын көрсетіп отыр», – деді Аман Абасилов.
Маманның пікірінше, тілдің дамуы тек заңнамалық талаптармен шектелмеуі керек. Мемлекеттік тілді қолдануға деген қажеттілікті арттыру үшін қазақ тіліндегі сапалы контентті көбейту, заманауи технологиялар мен цифрлық платформаларда оның қолданылуын кеңейту және жастар арасында қазақ тілін пайдаланудың жаңа мәдениетін қалыптастыру маңызды.
Форум барысында тіл үйрету әдістемесі мен тілдік ортаны қалыптастыру мәселелеріне де назар аударылды. Қазіргі таңда қазақ тілін меңгеруге ниетті азаматтарға қолайлы жағдай жасау, оқыту әдістерін жетілдіру және тілді күнделікті өмірде қолдануға мүмкіндік беретін орта қалыптастыру – мемлекеттік тіл саясатының маңызды бағыттарының бірі.
Қазақ тілінің ұлтаралық қарым-қатынастағы рөлі де жиында кеңінен талқыланды. Қазақстан – түрлі этнос өкілдері бірге өмір сүретін көпұлтты мемлекет. Осындай ортада ортақ тілдің болуы қоғамдық келісім мен өзара түсіністікті нығайтуға ықпал етеді.
Форум қатысушыларының пікірінше, мемлекеттік тілдің біріктіруші рөлін арттыру үшін оны түрлі этнос өкілдеріне қолжетімді әрі қажетті тіл ретінде дамыту қажет. Қазақ тілін меңгеру адамның қоғаммен араласуына, білім алуына, кәсіби мүмкіндіктерін кеңейтуіне және қоғамдық өмірге белсенді қатысуына жол ашуы тиіс.
Жиын барысында мемлекеттік тілдің дамуына үлес қосып жүрген сала мамандары да марапатталды. Бірқатар азаматқа Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Құрмет грамотасы табысталды.
Сонымен қатар Шымкент қаласы әкімінің Алғысхатына ие болған азаматтарға ұлттық мәдениеттің маңызды символдарының бірі – домбыра сыйға тартылды. Бұл марапаттар мемлекеттік тілдің дамуына еңбек сіңіріп жүрген азаматтардың еңбегін бағалаудың бір көрінісі болды.
Форум аясындағы көрме де қатысушылардың қызығушылығын тудырды. Қазақ халқының тарихы, мәдениеті мен руханиятына қатысты материалдар тілдің ұлт болмысын сақтаудағы ерекше маңызын танытты.
Басқосу барысында тіл саясатының ғылыми негіздерін жетілдіру, мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту және тілдік ортаны қалыптастыру бойынша бірқатар ұсыныс айтылды. Мамандар қазақ тілін күнделікті қарым-қатынастың табиғи құралына айналдыру қажеттігіне тоқталды.
Осы ретте мемлекеттік тілдің беделін арттыру тек мемлекеттік мекемелердің жұмысына байланысты емес. Қоғам мүшелерінің күнделікті таңдауы, ата-аналардың бала тәрбиесінде қазақ тіліне мән беруі, жастардың тілге деген көзқарасы және кәсіпкерлердің қызмет көрсету саласында қазақ тілін кеңінен қолдануы да маңызды рөл атқарады.
Форум қорытындысында қазақ тілінің қоғамдық ортадағы қолданысын кеңейтуге бағытталған ұсыныстар ортаға салынды. Қатысушылар мемлекеттік тілді күнделікті өмірде белсенді пайдалану, оның білім, бизнес, басқару және мәдениет салаларындағы қызметін күшейту қажеттігін атап өтті.
Сонымен бірге қазақ тілін еліміздегі түрлі этнос өкілдерін біріктіретін ортақ құндылық ретінде дамыту мәселесі де басым бағыттардың бірі ретінде белгіленді.
Жалпы, Шымкентте өткен республикалық форум мемлекеттік тілдің бүгінгі қоғамдағы орнына қатысты маңызды мәселелерді талқылауға мүмкіндік берді. Ғалымдар мен тіл мамандарының пікірлері қазақ тілін дамыту ісінде ғылыми көзқарас пен практикалық шаралардың қатар жүруі қажеттігін көрсетті.
Қазақ тілінің ұлтаралық қарым-қатынастағы рөлін арттыру – тілдің қолданыс аясын кеңейтумен қатар, қоғамдағы өзара түсіністік пен бірлікті нығайтуға бағытталған маңызды қадам. Осы бағыттағы жұмыстар алдағы уақытта да жалғасын табады.
