Шымкенттің Қаратау ауданы соңғы жылдары қаланың ең қарқынды өзгеріп жатқан аумақтарының біріне айналды. Жаңа тұрғын үйлердің бой көтеруі, халық санының өсуі және құрылыс көлемінің артуы ауданның инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылымына түсетін салмақты күшейтіп отыр. Сондықтан мұндағы негізгі мәселе – жаңа нысандар салумен қатар, өсіп келе жатқан аумақты сапалы жолмен, ауыз сумен, электр қуатымен, газбен және қауіпсіз қоғамдық кеңістіктермен қамтамасыз ету.
Аудан әкімі Алмас Абаевтың мәліметінше, Қаратауда халық саны 340 мыңнан асқан. Мұндай демографиялық өсім инфрақұрылымның үздіксіз жаңартылуын талап етеді. Қазір ауыз сумен қамту деңгейі 99 пайызға, электр энергиясы 99 пайызға, табиғи газ 98 пайызға жеткен. Бір қарағанда көрсеткіш жоғары. Алайда соңғы бір-екі пайыздың өзі жаңа құрылыс аумақтары үшін аса маңызды. Өйткені қала шетіндегі жаңа тұрғын секторлары дамыған сайын инженерлік желілерге қосылмаған үйлердің мәселесі қайта туындайды.
Осы себепті аудандағы қазіргі саясатты тек бар инфрақұрылымды жөндеу деп емес, қаланың болашақтағы өсуіне алдын ала жағдай жасау әрекеті ретінде бағалауға болады.
Ауыз су бағытында Достық тұрғын алабындағы жеке меншік жүйелер мемлекет меншігіне қабылданған. Шапыраштыдағы желілерді коммуналдық меншікке өткізу жұмыстары жүргізілуде. Ал Таскен мен Сайрам тұрғын алаптарының жаңа құрылыс аумақтары және Гидрогеолог шағынауданы мемлекеттік ауыз су жүйесіне қосылу үшін жобалау кезеңінде тұр.
Бұл жерде мәселенің тек желі тартумен шектелмейтіні анық. Инженерлік инфрақұрылымның тұрақты жұмыс істеуі үшін оның кімнің балансында екені, техникалық қызмет көрсетуі және жаңғыртылуы да маңызды. Жеке жүйелердің коммуналдық меншікке өтуі осы тұрғыдан алғанда тұрғындарға көрсетілетін қызметтің тұрақтылығын арттыруға мүмкіндік береді.
Электр желілерінде де жаңарту жүріп жатыр. Мәртөбе мен Сайрам тұрғын алаптарында 12,3 шақырым желіні ауыстыру және жеті трансформатор орнату жоспарланған. Қазірдің өзінде тоғыз шақырым желі жаңартылып, алты трансформатор орнатылған. Бұл көрсеткіштер электр инфрақұрылымының біртіндеп жаңа жүктемеге бейімделіп жатқанын көрсетеді.
Қаратаудың даму қарқынын ескерсек, электр желісіне түсетін салмақ алдағы уақытта одан әрі өсуі ықтимал. Сондықтан бүгінгі жөндеу жұмыстары тек қазіргі қажеттілікті өтеу емес, болашақтағы тұтыну көлемін де есепке алуы керек.
Ауданның күнделікті өміріне тікелей әсер ететін келесі мәселе – жол. Қаратауда 896 көше бар, олардың жалпы ұзындығы 753 шақырымға жетеді. Биыл 132 көше мен өткелде асфальтбетон жабындысын төсеу жоспарланған. Оның 48-інде жұмыс аяқталған.
Бұл жерде жол сапасын тек асфальттың болуымен бағалау жеткіліксіз. Қарқынды дамып келе жатқан ауданда жол инфрақұрылымы жаңа тұрғын үйлермен, мектептермен, қоғамдық көлік бағыттарымен және жаяу жүргіншілер қозғалысымен бірге жоспарлануы тиіс. Әйтпесе бүгін салынған жол ертең-ақ көлік ағынының өсуіне байланысты тарлық етуі мүмкін.
Осы тұрғыдан алғанда, аяқжол құрылысының қатар жүргізілуі маңызды. Ауданда сегіз елді мекенде 27 шақырым аяқжол салу көзделсе, оның 22,5 шақырымы пайдалануға берілген. Бұл тұрғындардың көлік қозғалысынан тәуелсіз қауіпсіз жүріп-тұруына мүмкіндік береді.
Қаратаудағы тағы бір өзекті мәселе – жауын-шашыннан кейінгі су жиналатын аумақтар. Инфрақұрылым дамығанымен, ирригациялық жүйе жеткіліксіз болса, жолдың сапасы да, тұрғындардың қауіпсіздігі де зардап шегеді. Сондықтан биыл 22 орынға арықтар мен су жинайтын құдықшалар салу жоспарланып, оның 14-інде жұмыс аяқталған.
Бұл – қалалық инфрақұрылымның бір-бірімен тығыз байланысты екенін көрсететін мысал. Жол, кәріз, ирригация және инженерлік желілер жеке-жеке емес, біртұтас жүйе ретінде қарастырылуы қажет.
Қаратаудың өзгерісі тек коммуналдық шаруашылықпен шектелмейді. Ауданда төрт саябақ пен 33 гүлзар бар. Биыл тағы он гүлзар салу жоспарланып, оның бесеуі пайдалануға берілген. Сонымен бірге сегіз көпқабатты тұрғын үйдің қасбеттерін жарықтандыру жұмыстары толық аяқталған.
Қаланың сәулеттік келбетін қалыптастыруда муралдар да қолданылып келеді. Биыл көпқабатты үйлердің 3500 шаршы метр қабырғасына мурал салу жоспарланған. Қазір он үйдің қабырғасына жалпы көлемі 3000 шаршы метр болатын мурал түсірілген.
Мұндай жобалардың маңызы тек эстетикамен өлшенбейді. Аула мен қоғамдық кеңістіктің тартымды болуы тұрғындардың сол жерді пайдалану белсенділігіне әсер етеді. Дегенмен көріктендіру жұмыстарының ұзақ мерзімді нәтижесі олардың кейін қалай күтіп ұсталуына байланысты.
Осы жерде «Халық қатысатын бюджет» жобасының маңызы арта түседі. Қаратауда биыл жоба аясында 49 бастама жоспарланған, оның 30-ы аяқталған. Балалар ойын алаңдары мен спорт алаңдарын көбейту де осы жобалардың қатарында.
Қазір ауданда 262 балалар ойын алаңы және 118 спорт алаңы бар. Биыл тағы 26 ойын алаңын салу көзделіп, оның 17-сі аяқталған. Сонымен бірге бес спорт алаңы жоспарланған.
Бұл көрсеткіштер Қаратауда халықтың саны ғана емес, әлеуметтік инфрақұрылымға деген сұраныс та өсіп келе жатқанын көрсетеді. Әсіресе балалар мен жастарға арналған кеңістіктер жаңа тұрғын аудандардың толыққанды қалыптасуы үшін маңызды.
Әлеуметтік инфрақұрылым бағытында Сайрам тұрғын алабындағы көмекші мектеп-интернат-колледжіне арналған 300 орындық жаңа жатақхананың қыркүйекте пайдалануға берілуі жоспарланған. Мұндай нысандардың салынуы тұрғындардың белгілі бір қызметті алу үшін ауданнан тыс жерге қатынау қажеттілігін азайтады.
Ауданның әлеуметтік ахуалын жұмыспен қамту көрсеткіштері де сипаттайды. Жыл басынан бері атаулы әлеуметтік көмекке 856 азамат өтініш білдіріп, оның 650-іне оң шешім шығарылған. Сонымен қатар өткен жылмен салыстырғанда атаулы әлеуметтік көмекке өтініш білдірушілер саны 65,1 пайызға азайған.
Жұмыспен қамту бойынша биыл 2286 азаматты тұрақты жұмысқа орналастыру жоспарланған. Қазіргі таңда 1609 адам жұмысқа орналасып, көрсеткіш 70,4 пайызға орындалған.
Бұл бағыттағы жағдайды инфрақұрылымдық дамудан бөлек қарастыруға болмайды. Жаңа жол, тұрғын үй, инженерлік желі немесе әлеуметтік нысан салынған сайын құрылыс пен қызмет көрсету саласында жаңа экономикалық белсенділік қалыптасады. Оның нақты көрінісі ауданға тартылып жатқан инвестициядан байқалады.
Биыл Қаратауда кәсіпкерлер мен шағын және орта бизнес өкілдерінің қаржысы есебінен 94 ғимараттың құрылысы жүргізілуде. Бұл жобалар шамамен 1800 адамды жұмыспен қамтуға мүмкіндік береді. Ал жылдың алғашқы үш айында құрылыс саласына 7,8 млрд теңге инвестиция тартылған.
Демек, Қаратаудағы инфрақұрылымдық өзгерістердің экономикалық салдары да бар. Жол мен инженерлік желілердің жақсаруы кәсіпкерлік нысандардың ашылуына қолайлы жағдай туғызады. Ал бизнестің дамуы өз кезегінде жұмыс орындарының көбеюіне ықпал етеді.
Сонымен бірге бұл үдерістің өзіндік тәуекелі бар. Халық пен құрылыс қарқыны артқан сайын инженерлік желілерге, жолдарға, мектептерге, медициналық және қоғамдық кеңістіктерге түсетін жүктеме де көбейеді. Сондықтан бүгінгі 98-99 пайыздық қамту көрсеткіштерін соңғы меже емес, толық инфрақұрылымдық қамтуға апаратын аралық нәтиже ретінде қарастырған жөн.
Қаратау мысалынан қала дамуының бір маңызды заңдылығы көрінеді: тұрғындар саны өскен сайын тек тұрғын үй салу жеткіліксіз. Үйге дейін жол, су, электр, газ, жарық, аяқжол, қоғамдық кеңістік және әлеуметтік нысандар қатар жетуі керек. Әйтпесе жаңа құрылыс қаланың дамуын емес, инфрақұрылымдық теңгерімсіздікті күшейтуі мүмкін.
Сондықтан ауданның қазіргі кезеңдегі басты міндеті – атқарылған жұмыстардың санын көбейту ғана емес, олардың сапасы мен ұзақ мерзімді тиімділігін қамтамасыз ету. Жаңарған жол бірнеше жылға қызмет етуі, инженерлік желі өсіп келе жатқан жүктемені көтеруі, ал абаттандырылған аумақтар тұрақты күтіммен сақталуы тиіс.
Қаратаудағы бүгінгі өзгерістер осы талаптарға жауап беруге бағытталған. Жолдардың жөнделуі, инженерлік желілердің жаңаруы, су жүйелерінің реттелуі, аяқжолдар мен қоғамдық кеңістіктердің көбеюі – бәрі бір мақсатқа, яғни тұрғындардың өмір сүру сапасын арттыруға тоғысады.
Ал ауданның келесі даму кезеңіндегі негізгі көрсеткіш – жаңа нысандардың қанша салынғаны емес, сол нысандардың тұрғындардың күнделікті өміріне қаншалықты нақты жайлылық әкелгені болмақ.
