Сыбайлас жемқорлық – қазіргі қоғамдағы ең өзекті әрі қауіпті мәселелердің бірі. Ол мемлекет пен қоғамның дамуын тежеп қана қоймай, адамдардың әділдікке, заңға және билікке деген сенімін әлсіретеді. Сыбайлас жемқорлық ұғымы лауазымды тұлғалардың өз қызметтік өкілеттігін жеке басының пайдасы үшін заңсыз пайдалануы дегенді білдіреді. Бұл пара алу немесе беру, қызмет бабын асыра пайдалану, таныстық пен тамыр-таныстық арқылы мәселе шешу сияқты әрекеттерден көрініс табады.
Сыбайлас жемқорлықтың қоғамға тигізетін зияны өте көп. Ең алдымен, ол экономиканың дамуына кері әсер етеді. Мемлекеттік қаржы мақсатсыз жұмсалып, бюджет қаражаты тиімді пайдаланылмайды. Нәтижесінде елдің әлеуметтік жағдайы нашарлап, халықтың тұрмыс деңгейі төмендейді. Сонымен қатар, әділ бәсекелестік жойылып, адал еңбек еткен адамдардың мүмкіндігі шектеледі.
Бұл құбылыс әлеуметтік салаларға да үлкен зиян келтіреді. Білім беру саласында парақорлық орын алса, сапалы білім емес, ақша шешуші рөл атқарады. Ал денсаулық сақтау жүйесінде сыбайлас жемқорлық адам өміріне тікелей қауіп төндіреді. Құқық қорғау органдарындағы жемқорлық қылмыстың өсуіне, заңның әлсіреуіне әкеледі. Осылайша, сыбайлас жемқорлық қоғамдағы әділдік пен теңдікті бұзады.
Сыбайлас жемқорлықтың негізгі себептеріне құқықтық сауаттың төмендігі, жауапкершіліктің жеткіліксіздігі, бақылаудың әлсіздігі және кейбір адамдардың оңай жолмен пайда табуға ұмтылысы жатады. Кей жағдайда қоғамның өзінде пара беруді «қалыпты жағдай» ретінде қабылдау кездеседі. Бұл – аса қауіпті көзқарас, себебі ол жемқорлықтың тамыр жаюына жол ашады.
Сыбайлас жемқорлықпен күресу – тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Бұл бағытта ең алдымен заңдардың қатаң сақталуы және олардың орындалуын бақылау маңызды. Мемлекеттік қызметтің ашықтығын арттыру, цифрлық жүйелерді енгізу, қоғам тарапынан бақылауды күшейту де жемқорлықтың алдын алуға көмектеседі.
Сонымен қатар, жастарға дұрыс тәрбие беру ерекше рөл атқарады. Адалдық, әділдік, жауапкершілік сияқты адамгершілік құндылықтар мектеп қабырғасынан бастап қалыптасуы керек. Әрбір азамат пара беруден де, алудан да бас тартып, заңды жолды таңдаса, сыбайлас жемқорлықтың деңгейі төмендейді.
Қорытындылай келе, сыбайлас жемқорлық – қоғамның дамуына үлкен қауіп төндіретін дерт. Онымен күресу үшін әр адам өз ісіне жауапкершілікпен қарап, заңды сақтауы тиіс. Тек бірлесе әрекет еткенде ғана әділ, таза және дамыған қоғам құруға болады.
Байдильдаева Адина Айдосқызы
Шымкент қаласының Әділет департаментінің Әкімшілік бөлімінің бас маманы
