МӘУЛЕН ӘШІМБАЕВ: ЫҚПАЛДЫ ПАРЛАМЕНТ – ӘДІЛЕТТІ ҚАЗАҚСТАННЫҢ КЕПІЛІ

Қазақстанда жүзеге асып жатқан саяси жаңғырудың түпкі мәні – билікті халыққа жақындату, шешім қабылдау үдерісін ашық әрі теңгерімді ету. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бастаған реформалар шамадан тыс орталықтандырылған басқару моделінен бас тартып, қоғамның сұранысы мен пікірі ескерілетін жаңа саяси жүйе қалыптастыруды көздейді. Осы тұрғыда бір палаталы, ықпалды Парламент құру туралы бастама – уақыт талабынан туған стратегиялық шешім.
Қазақстан Парламентінің 30 жылдық тарихы – мемлекеттіліктің қалыптасуымен, дағдарыстан шығумен және тұрақты дамумен тығыз байланысты. Қос палаталы жүйе, әсіресе Сенат, өтпелі кезеңде саяси тұрақтылықты сақтауға, өңірлердің мүддесін қорғауға және заң шығару сапасын қамтамасыз етуге қызмет етті. Бұл тарихи миссия толық орындалды. Ендігі міндет – қоғамы кемелденген, саяси мәдениеті өскен Қазақстанға сай жаңа модельге көшу.
Бір палаталы Парламентке өту – өткенге оралу емес, керісінше, саяси жүйенің эволюциялық дамуы. Бұл қадам «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» қағидатына негізделген жаңа билік теңгерімін қалыптастырады. Мұндай Парламент атқарушы билікке нақты қарсы салмақ бола отырып, заң шығарушы биліктің өкілдік және бақылау функцияларын күшейтеді.
Жаңа Парламент пропорционалды, партиялық негізде құрылуы тиіс. Бұл көп партиялылықты дамытып, түрлі әлеуметтік топтардың мүддесін барынша кең қамтуға мүмкіндік береді. Пропорционалды жүйе саяси бәсекені арттырып қана қоймай, партияларды сайлауаралық кезеңде де белсенді жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Нәтижесінде, Парламент қоғамдағы нақты сұраныстар мен көзқарастар тоғысатын басты саяси алаңға айналады.
Парламенттік реформаның маңызды құрамдас бөлігі – цифрлық трансформация. Электрондық Парламент, деректерге негізделген талдау және жасанды интеллект элементтері заң шығару үдерісін ашық, жедел әрі сапалы етеді. Цифрлық демократия дәстүрлі өкілдік моделін «тұрақты диалог» форматына айналдырып, депутат пен сайлаушы арасындағы байланысты үздіксіз етеді. Бұл Парламенттің қоғаммен байланысын жаңа деңгейге шығарады.
Бір палаталы жүйеге көшу өңірлердің мүддесін ескеретін тиімді тетіктерді қажет етеді. Осы мақсатта Парламент жанынан Өңірлер кеңесін құру, мәслихаттармен институционалдық байланысты күшейту ұсынылады. Бұл «халық – мәслихат – ұлттық Парламент» тізбегін қалыптастырып, жергілікті мәселелердің ұлттық деңгейде шешілуіне жол ашады.
Жалпы алғанда, ықпалды Парламент – Әділетті Қазақстанның институционалдық тірегі. Ол саяси бәсекені күшейтеді, билік тармақтары арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етеді, ашықтық пен жауапкершілікті арттырады. Мұндай жүйе сыбайлас жемқорлыққа тосқауыл қойып, азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қорғаудың сенімді кепіліне айналады.
Біртұтас, көп партиялы және технологиялық тұрғыдан дамыған Парламент – Қазақстанның егемендігі мен орнықты дамуына бастайтын нақты қадам. Бұл – қоғам сеніміне негізделген жаңа саяси дәуірдің бастауы.