Тәуелсіздік алған 30 жылдан астам уақыт ішінде Қазақстан өзінің мемлекет ретінде тұрақтылығы мен дамуын нығайтуға бағытталған маңызды қадамдар жасады. Елдің егемендігі мен аумақтық тұтастығы — Қазақстан Республикасының Конституциясының ең басты құндылықтарының бірі. Өкінішке қарай, өткен жылы кейбір өңірлерде жеке тұлғалардың пайдасына елден бөлініп шығуға шақыру фактілері тіркелді. Бұл — мемлекет тұтастығына, қоғам тұрақтылығына және құқықтық тәртіпке қауіп төндіретін аса маңызды мәселе.
Бұл мақалада Қазақстанның заңнамалық негіздері мен құқықтық нормаларына тоқтала отырып, Шымкент қаласының жағдайын мысалға ала отырып, еліміздің аумақтық тұтастығын сақтау және қоғам бірлігін нығайту мәселелерін жан-жақты талдаймыз.
Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңнамасы аумақтық тұтастықты қорғау туралы
Қазақстан Республикасының Конституциясы — мемлекеттің негізгі Заңы ретінде елдің аумақтық тұтастығын қамтамасыз етуге жауапты. Конституцияның 2-бабының 2-тармағында «Республиканың егемендігі оның бүкіл аумағына қолданылады» деп анық көрсетілген. Бұл Қазақстанның біртұтас мемлекет екенін және оның аумағының бөлінбеуі тиіс екенін айқын дәлелдейді.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 180-бабы бойынша мемлекетті ыдыратуды насихаттау немесе елден бөлініп шығуға шақыру ауыр қылмыс ретінде қарастырылады. Мұндай әрекеттер үшін 10-15 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Бұл — Қазақстанның заңнамасының ел тұтастығын және құқықтық тәртіпті қорғау үшін қатаң шараларды қолданатынының айқын көрінісі.
Заңнаманың бұл тармақтары жоғарыда айтылған құқықтық нормаларға қосымша болып табылады және ешқандай уақыт бойынша ескіру мерзімі жоқ. Яғни, мұндай заңбұзушылықтар әрдайым қатаң жазаланатын болады.
Адам құқықтары мен міндеттері: Конституциялық тұрғыдан
Қазақстанда адам құқықтары мен бостандықтары Конституциямен қорғалған және оларға кепілдік беріледі. Алайда, бұл құқықтар мен бостандықтар басқа азаматтардың құқықтары мен заңдық тәртіпке зиян келтірмеуі керек — бұл Конституцияның 12-бабында нақты айтылған.
Яғни, әрбір азамат өз құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыру кезінде қоғамдық тәртіп пен елдің тұтастығын құрметтеуге міндетті. Бұл принциптер мемлекет пен қоғамның тұрақтылығының негізі болып табылады.
Шымкент қаласының жағдайы және аумақтық тұтастықты сақтау
Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және Оңтүстік Қазақстан облысының (қазіргі Түркістан облысының) әкімшілік орталығы. Қала өзінің этникалық көптүрлілігімен ерекшеленеді, онда қазақтармен қатар ұйғырлар, өзбектер, орыстар және басқа да ұлт өкілдері бейбіт бірге өмір сүріп жатыр.
Шымкент қаласының және оның тұрғындарының Қазақстан Республикасының конституциялық құқықтарын және мемлекеттік бірлігін құрметтеуі ерекше маңызды. Себебі қала — Оңтүстік аймақтың мәдени, экономикалық және саяси орталығы болып табылады, оның тұрақтылығы бүкіл өңірдің тұрақтылығына әсер етеді.
Өткен жылы елдің кейбір аймақтарында орын алған бөлінуге шақыру әрекеттері қоғамда алаңдаушылық тудырды. Алайда Шымкентте бұл мәселелердің алдын алу үшін жергілікті билік пен құқық қорғау органдары бірлесіп жұмыс жүргізуде. Қалада қоғамдық келісім мен этносаралық татулықты сақтау бойынша тұрақты бағдарламалар жүзеге асырылып, жастар арасында патриоттық тәрбиеге баса назар аударылуда.
Шымкент қаласының құқық қорғау органдары мемлекеттің аумақтық тұтастығын бұзуға бағытталған әрекеттерге төзбеушілік танытып келеді. Қаладағы құқықтық тәртіпті сақтау, заңсыз әрекеттердің алдын алу мақсатында арнайы мониторинг және ақпараттық түсіндіру жұмыстары жүргізілуде.
Қоғамдық белсенділік пен азаматтардың құқықтық сауатын арттыру да маңызды. Шымкентте ұйымдастырылатын түрлі қоғамдық форумдар, семинарлар және патриоттық акциялар қоғамда бірлікті нығайтуға, азаматтық жауапкершілікті түсіндіруге бағытталған.
Қазақстанда тұрақтылық пен бейбітшілік — әрбір азаматтың ортақ міндеті. Шымкент сияқты ірі және көпұлтты қалаларда бұл міндет тіпті маңызды. Қоғамда ұлттық бірлік пен келісімді сақтау, этникалық және діни төзімділік қағидаттарын насихаттау — мемлекеттік саясаттың басым бағыты.
«Елдің бірлігі мен аумақтық тұтастығы — Тәуелсіз Қазақстанның ең басты құндылықтарының бірі» деген принциптің орындалуы үшін Шымкентте жергілікті қауымдастықтар мен қоғамдық ұйымдар белсенді жұмыс атқаруда. Жастар ресурстық орталықтары, волонтерлік қозғалыстар мен мәдени шаралар азаматтардың патриоттық сезімін арттыруға септігін тигізеді.
Қазақстанның аумақтық тұтастығы — елдің егемендігі мен қауіпсіздігінің негізі. Бұл қағида Конституциямен және басқа да заңдармен мықтап қорғалуда. Мемлекет тұтастығына қауіп төндіретін кез келген әрекет — заңға қайшы және қоғам тарапынан қолдауға лайық емес.
Шымкент қаласы бұл тұрғыдан еліміздегі үлгілі өңірлердің бірі ретінде құқықтық тәртіп пен қоғамдық келісімнің сақталуына атсалысуда. Қала әкімдігі мен құқық қорғау органдары, қоғамдық ұйымдар бірлесіп, тұрақтылықты, этносаралық татулықты қамтамасыз ету үшін жұмыс істейді.
Әрбір азамат өзінің құқықтары мен міндеттерін жақсы түсініп, заңға бағынуы — Қазақстанның дамуы мен өркендеуінің кепілі. Мемлекеттің бірлігі мен тұтастығы сақталған кезде ғана қоғам тыныштығы, тұрақтылығы және халықтың әл-ауқаты қамтамасыз етіледі.
