Шымкентте әлеуметтік төлемдерге қатысты алаяқтық жасау фактісі бойынша бір әйелге қатысты сот үкімі шықты. 29 жасар Жанат Дүйсенова 21 келіншектің жүктілік пен босануына байланысты жәрдемақысын заңсыз көбейтіп, мемлекетке шамамен 22 миллион теңге шығын келтіргені үшін жауапқа тартылды.
Шымкент қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты Дүйсенованы ҚР Қылмыстық кодексінің 190-бабы 4‑бөлігі 2‑тармағы («Алаяқтық») және 218-бабы 1‑бөлігі («Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыру») бойынша кінәлі деп таныды.
Бұл баптар бойынша жауапкершілікке тарту – алаяқтық және заңсыз табысты «тазалау» әрекеті ретінде қаралады.
Іс қалай ашылды: тергеу және схеманың мәнісі
Тергеу мәліметтеріне қарағанда, Дүйсенова 2024 жылғы сәуірден желтоқсанға дейін әрекет еткен. Ол 40 кәсіпкердің цифрлық қолтаңбасын пайдаланып, олардың атымен келіншектерді жұмыспен қамтылған деп көрсеткен. Нәтижесінде:
- Олар негізінде жұмыс істемеген бола тұра, мемлекеттік әлеуметтік төлемдер мен зейнетақы жарналарын заңсыз алған;
- 21 әйелдің атына жәрдемақы мен зейнетақы аударымдары рәсімделіп, жалпы 21 809 917 теңге көлемінде зиян келтірілгені анықталды.
Сот материалдарында айтылғандай, Дүйсенова кінәсін толық мойындаған, және алынған қаражаттың бір бөлігін пәтерге алғашқы жарна ретінде жұмсағанын мәлімдеген.
Сот үкімі және жаза шарттары
Сот үкімі бойынша:
- Дүйсеноваға 5 жыл бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды;
- Сонымен бірге, мемлекетке келтірілген шамамен 22 миллион теңге залал өтеу міндеті салынды;
- Қылмысты жасаушының кәмелетке толмаған балалары бар екенін ескере отырып, жазаның мерзімі 3 жылға қысқартылды;
- Ол жазасын орташа қауіпсіздік мекемесінде өтейтін болады.
Айта кетерлігі, бұл үкім заңды күшіне енген жоқ — апелляция немесе кассация кезеңдері мүмкін.
Әлеуметтік сақтандыру қорының рөлі және жәбірленушілер
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры — бұл іс бойынша жәбірленуші тарап ретінде танылды. Қор Дүйсенованың әрекетін кешіргенімен, сот заң бұзушылықтың орын алғанын және оған заңмен жауап беру керектігін атап өтті.
Бұл тұрғыда әлеуметтік қорлардың уәждері және олардың құқықтық тұрғыдағы жауапкершілігі сот талқылауында маңызды рөл атқарды.
Бұл іс — әлеуметтік төлемдер жүйесінде алаяқтық әрекеттерге тосқауыл қою қажеттілігін тағы бір мәрте айғақтайды. Қоғамдық ресурстарды заңсыз пайдалану — бюджеттік қаржыларға зиян келтіріп қана қоймай, сенім мен мемлекеттік қызметтердің әділдігіне нұқсан келтіреді.
Бұл жағдай азаматтарға да ескерту ретінде қызмет етеді: әлеуметтік қолдау алуға ниетті азаматтар алдымен заңды рәсімдер мен тексерілген жолдармен жүруге міндетті. Ал мемлекеттік органдар мен әлеуметтік құрылымдар осындай қатерлерді болдырмау үшін жүйелі бақылау, қағаз бен цифрлық тексерістерді үйлестіру жарамды.
