Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жаңа Жолдауында еліміздің қаржы және энергетика саласындағы бірқатар ірі стратегиялық бастамалар ұсынылды. Осы мақалада цифрлық теңге енгізу, Cameco компаниясымен ынтымақтастық, сондай-ақ Қазақстандағы атом электр стансаларын салу жоспарының жай-күйі мен маңызына жан-жақты талдау жасаймыз.

• Президент Жолдауында цифрлық активтердің «толыққанды экожүйесін қалыптастыру» қажеттілігі көрсетілді. Бұл сөзбе-сөз – қаржы жүйесінің цифрландырылған құралдарға көшуі, цифрлық теңгенің кең қолданылуы.

• Қазіргі кезде цифрлық теңге Ұлттық қордан қаржыландырылатын жобаларда қаржы ағынын басқаруда қолданылады. Бұл пилоттық қолдану кезеңі деп айтуға болады.

• Ендігі мақсат – оның қолданыс аясын кеңейту: республикалық және жергілікті бюджет, сондай-ақ мемлекеттік холдингтер бюджеті цифрлық теңге арқылы жүзеге асатын қаржыландыру жүйесіне көшу қарастырылуда.

• Үкімет және Қаржы нарығын реттеу агенттігіне заң жобасын жан-жақты пысықтап, жыл соңына дейін қабылдау тапсырылды.

Мүмкіндіктері:

• Ақшаны беру, есепке алу, қадағалау процестерінде ашықтық пен тиімділік артуы мүмкін.

• Аудармалар мен бюджет қаражатын беру-салыстыру процесі жылдамдап, әкімшілік кедергілер азаюы ықтимал.

• Мемлекеттік шығыстар мен бюджеттік бақылау жақсарады, сыбайлас жемқорлық тәуекелдері төмендеуі мүмкін.

Қиындықтары:

• Құқықтық базаны өзгерту, жаңа заңнамалық актілерді әзірлеу талап етіледі.

• Цифрлық инфрақұрылымды, киберқауіпсіздікті, технологиялық қамтамасыз етуді дамыту қажеттілігі артады.

• Аудит пен есеп берудің жаңа формалары мен стандарттарын енгізу керек болады.

• Cameco — Канаданың трансұлттық уран өндіру компаниясы. Ол Қазатомөнеркәсіппен бірлесіп “Инкай” жобасында жұмыс істейді. Бұл жоба Түркістан облысындағы Инкай кен орнына қатысты.

• Президенттің Жолдауында: Cameco соңғы жылдары Қазақстанда 500 миллион доллардан астам инвестиция жұмсады, технологиялық трансфертке үлес қосуда.

• Алайда, кейбір хабарларға қарағанда, “Инкай” жобасының бір учаскесі (site No.1) 2025 жылдың басында уақытша өндірістен тоқтатылды. Себебі қажетті құжаттамалар уақытында бекітілмеген болатын.

• Бұл жағдай инвестициялық климатқа әсер етуі мүмкін: келісімшарттар, жобалардың тұрақтылығы мен уақытында іске асуы — сыртқы және ішкі тараптардың сеніміне тәуелді.

• Қазақстан 2025 жылғы Жолдауында үш атом электр стансасын салуды мақсат етіп отыр. Бұл — стратегиялық қадам, себебі еліміздің энергетикасы дәстүрлі энергетика көздеріне (көмір, гидроэнергия, газ) тәуелді.

• Бұл тұрғыда нақты қадамдар жасалып жатыр:

  1. Алатау қаласына арнайы мәртебе беру – оны іскерлік әрі инновациялық орталық ету бағыты. Бұл атом энергетикасы мен басқа да технологиялық жобаларды тарту үшін қолайлы алаң болуы мүмкін.

  2. Елде экономикадағы сұраныстар мен технологиялық өзгерістерді ескере отырып банктердің ресурстарын тиімді пайдалану туралы тапсырма жасалды – өйткені атом стансалары мен уран өндірісі сияқты үлкен жобалар қаржының тұрақты, сенімді көздерін қажет етеді.

  3. Энергетика министрлігі және Атом энергетикасы агенттігі арқылы сайт таңдау процесі жүріп жатыр. Мысалы, Алатау (батыс немесе оңтүстік аумақтардағы), Курчатов, Балықша, Маңғыстау тәрізді аймақтарда атом стансалары салу орны ретінде ұсынылуда.

  4. Жобаның қаржылық және инженерлік-техникалық аспектілері жан-жақты қаралуда — құрылыстың жалпы бағасы, реактор түрі, көлемі, энергетикалық қуаты, экологияға әсері, су көздері, қауіпсіздік шаралары, төтенше жағдайға дайындығы мен регламенттері.

• Бірінші атом электр станциясы Алматы облысындағы Үлкен ауылында салынады деп жоспарланып отыр, оның негізгі мердігері Ресейдің Rosatom компаниясы болды.

• Екінші атом стансасы Қытайдың China National Nuclear Corporation (CNNC) компаниясымен бірлесіп жүргізілетін жоба болуы мүмкін. Бұл да бірнеше кандидат сайттар бойынша тексеріліп жатыр.

Қазақстанның цифрлық теңгені енгізу, уран өндіруді дамыту мен атом электр стансаларын салу сияқты бастамалары – елдің энергетикалық тәуелсіздігін, экономикалық қауіпсіздігін және тұрақты даму мақсаттарын қамтамасыз етуге бағытталған басты стратегия.

• Жасыл энергияге, экологияға және халықаралық стандарттарға сай келетін энергетика жүйесіне көшу – климаттық өзгерістер мен парниктік газдар шығарындыларына қатысты халықаралық міндеттемелерді орындауда маңызды.

• Атом энергетикасы құрылымы инвестициялар мен жаңа технологияларды тарту арқылы қосымша жұмыс орындарын, инфрақұрылымдық дамуды қамтамасыз етеді.

• Бұл жобалар Қазақстанның әлемдік энергетикалық аренадағы жағымды имиджін күшейтеді және серіктестіктерге ашық екендігін көрсетеді.