Эндометрит – жатырдың ішкі шырышты қабатындағы қабыну процесі-эндометрия.. Ауырсыну, жатырдан кету және етеккір циклінің бұзылуымен бірге жүреді. Жедел эндометритті диагностикалау үшін гинекологиялық тексеру деректері мен вагинальды жағындылардың нәтижелері маңызды; аурудың созылмалы түрі ультрадыбыстық және гистероскопиялық мәліметтермен расталады.
Эндометрит көбінесе жатырдың бұлшықет қабатының қабынуымен біріктіріледі-эндомиометрит. Эндометрия-етеккір циклі кезінде құрылымын өзгертетін жатырдың ішкі функционалды қабығы. Әр цикл ол ұрықтанған жұмыртқаны бекітуге дайындалып, қайта өсіп, жетіліп, жүктілік болмаса, қабылданбайды. Әдетте эндометриямен қапталған жатыр қуысы инфекцияның енуінен сенімді қорғалған. Бірақ белгілі бір жағдайларда инфекциялық қоздырғыштар жатырға оңай еніп, оның ішкі қабатының қабыну реакциясын тудырады – эндометрит.
Эндометрит әртүрлі қоздырғыштардан туындауы мүмкін: бактериялар, вирустар, саңырауқұлақтар, паразиттер, аралас флора. Шығу сипатына байланысты арнайы эндометриттер мен спецификалық емес эндометриттер ажыратылады:
1.Спецификалық түрлерге инфекциялық (вирустық, хламидиозды, бактериялық, протозойлық, саңырауқұлақ) және паразиттік эндометрит жатады. Оларды герпес вирустары, цитомегаловирустар, хламидиоздар, туберкулез микобактериялары, токсоплазма, микоплазма, кандидоз, сәулелі саңырауқұлақтар, гонококктар және т. б. қоздырғыштар тудыруы мүмкін.
2.Эндометриттің спецификалық емес сипатымен жатырдағы патогендік флора анықталмайды. Эндометриттің спецификалық емес түрі бактериялық вагиноздан, АИТВ-инфекциясынан, жатырішілік құралдың болуынан, гормоналды контрацептивтерді қабылдаудан туындауы мүмкін.
Эндометриттің дамуында аурудың ағымын жиі ауырлататын иммундық, эндокриндік, жүйке жүйелерінің жағдайы маңызды. Жедел эндометриттің басталуының алдында жиі кездеседі:
* босану,
* аборт немесе миниаборт,
* жатыр қуысының диагностикалық кюретажы (RDV),
* гистероскопия және басқа жатырішілік манипуляциялар.
Ұрық жұмыртқасының, плацентаның қалдықтарын толық алып тастамау, сұйық қан мен тромбтардың жиналуы инфекцияның дамуына және жатырдың ішкі бетінің жедел қабыну процесіне ықпал етеді. Босанғаннан кейінгі инфекцияның ең көп таралған көрінісі — босанғаннан кейінгі эндометрит. Бұл табиғи босанғаннан кейін 4% -20% және кесар тілігі операциясынан кейін 40% жағдайда кездеседі. Бұл жүкті әйелдің денесіндегі гормоналды және иммундық өзгерістерге, жалпы иммунитеттің төмендеуіне және инфекцияларға төзімділікке байланысты.
Эндометриттің пайда болуында инфекцияның ішкі жыныс мүшелеріне енуіне жол бермейтін тосқауыл қорғаныс механизмдерінің төмендеуі ерекше рөл атқарады. Бұған келесі факторлар себеп болуы мүмкін:
* Ананың босану жарақаттары. Босану кезінде перинэяның, қынаптың, жатыр мойнының жыртылуы инфекцияның жыныс жолдарына енуіне және оның жатыр қуысына көтерілуіне ықпал етеді.
* Қынаптың шырышты қабығын зақымдайтын механикалық, химиялық, термиялық факторлар. Жыныс мүшелерінің гигиенасының бұзылуы, жиі жуыну, қынаптық спермицидтерді қолдану және т.б. қынаптың қалыпты микрофлорасының өзгеруіне және оның қорғаныс қасиеттеріне әкеледі.
• Етеккір, босану, түсік түсіру. Қанның бөлінуі жатыр мойны каналының секрециясын жууға, қынаптың қышқыл ортасын сілтілеуге және оның бактерицидтік қасиеттерінің төмендеуіне әкеледі. Бұл жағдайда патогендер сыртқы ортадан кедергісіз еніп, жатырдың жара бетінде белсенді түрде көбейеді.
* Жатырішілік контрацептивтермен. Ұзақ уақыт бойы жатыр қуысында орналасқан жатырішілік құрылғылар спираль жіптері арқылы инфекцияның жоғары енуіне ықпал ететін қабынудың ықтимал көзіне айналады. Егер эндометрит пайда болса, онда спиральды алып тастау қажет.
* Вагинальды тампондарды қолдану. Дақтарды сіңіре отырып, тампондар инфекцияның дамуы үшін оңтайлы орта болып табылады. Тампондарды әр 4-6 сағат сайын ауыстырып отыру керек, оларды түнде, етеккірге дейін немесе кейін, ыстық климатта қолдануға болмайды. Тампондарды қолдану ережелерін бұзу токсикалық шок синдромының дамуына әкелуі мүмкін.
Жедел эндометрит әдетте инфекциядан кейін 3-4 күннен кейін дамиды және температураның жоғарылауымен, іштің төменгі бөлігіндегі ауырсынумен, жағымсыз иісі бар жыныс жолдарынан бөлінумен, зәр шығарудың ауырсынуымен, жүрек соғу жиілігінің жоғарылауымен, қалтыраумен көрінеді. Әсіресе ауыр және жылдам ағымда жатырішілік құрылғылары бар науқастарда жедел эндометрит бар. Сондықтан жедел эндометриттің алғашқы белгілері гинекологтың тез арада кеңес алуына себеп болады.
Искаков Аскар Бекболатұлы
ҚР ДСМ СЭБК Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысы орынбасары
